Θα περάσει κι αυτό

Το 2015, στη δίνη της πόλωσης και ενός συμβολικού εμφυλίου που οδήγησε στο απολύτως διχαστικό δημοψήφισμα του καλοκαιριού, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, υβριζόμενος, έγραψε ένα τραγούδι συμφιλίωσης, με τίτλο «Θα περάσει κι αυτό». «Διχασμένη μου πατρίδα / διχασμένη μου καρδιά / Μες στα ερείπια σε είδα / να μετράμε τη ζημιά», έλεγε ένα κουπλέ, πριν το ρεφρέν αποθεώσει την επόμενη μέρα, όταν η τρέλα θα είχε τελειώσει.

Το ίδιο διάστημα, ένας άλλος καλλιτέχνης, ο Σταμάτης Κραουνάκης, ίσως ο χαρακτηριστικότερος εκπρόσωπος της έντεχνης σκηνής από τη δεκαετία του 1980, έγραφε επιθεωρησιακά τραγούδια με τα οποία περνούσε γενεές δεκατέσσερις τους «μνημονιακούς», καλλιεργώντας – σύμφωνα με την ανάλυση του καθηγητή Βασίλη Βαμβακά –  ένα ιδίωμα «καλλιτεχνικού ριζοσπαστισμού, που δεν επιδιώκει την αισθητική εκλέπτυνση του δικαιολογημένου θυμού ο οποίος προκύπτει από την κρίση, αλλά αντίθετα την αντιδημοκρατική παρόξυνση ή τον ρομαντικό καθαγιασμό του». Χαρακτηριστική η διασκευή ενός δικού του τραγουδιού, με στόχο τον Αδωνι Γεωργιάδη, όχι απευθείας αλλά μέσω της συζύγου του: «Οπου κι αν πας θα ‘σαι πάντα εκεί, / με την ξανθιά την κουλή να σε λέει Μπουμπούκο. / Κι αναρωτιέμαι η κ#$%*λα τι χρώμα φοράει βρακί / Ελα! Τα βούρλα φυτρώνουν στο βούρκο!». Ή ένα τραγουδιστικό υβρεολόγιο από το 2013, που συνέβαλε στην καλλιέργεια της κουλτούρας του μίσους, σύμφυτη του ριζοσπαστικού εθνολαϊκισμού: «Οξω πια το Μπένυ και το Σαμαρά, / θέλει ο κόσμος θέλει τίμια μωρά. / Φέρτε Τσίπρα, τσίπουρο συντρόφια / κι όξω ο φόβος ο μνημονιακός. / Γαλανόλευκη σημαία, και η Ακρόπολη ακμαία, / πολεμάμε, τραγουδάμε, δεν μασάμε».

Ο Πορτοκάλογλου είχε βρεθεί ανάμεσα σε ελάχιστους καλλιτέχνες που δεν ζητούσαν να καταλυθεί το πολιτικό σύστημα, που δεν απειλούσαν την Ευρώπη και δεν επιθυμούσαν «να καεί το μπ$%^λο η Βουλή».

Οταν οι συνάδελφοί του, όλων των τεχνών, ζητούσαν εκδίκηση για τα μνημόνια και κρεμάλες, οι δικές του δημόσιες παρεμβάσεις ήταν λογικές. Πολιτικά, ζητούσε ψυχραιμία για να αποφύγει η χώρα μια ακόμα μεγαλύτερη καταστροφή – και για ν’ αρχίσει να αναπληρώνει τις απώλειες το συντομότερο. Επιδίωκε την κοινωνική συνοχή, τον δημοκρατικό διάλογο.

Ο Κραουνάκης, αντίθετα, συνέχισε να βρίσκεται στην περιοχή της Αγανάκτησης, ακόμα κι όταν αυτή ξεθύμανε – ακόμα κι όταν ξεθύμαναν οι προσδοκίες που είχε τροφοδοτήσει. Στην αρχή της πανδημίας, γίναμε μάρτυρες ενός ντελίριου οργής όταν η Αλκηστις Πρωτοψάλτη, παλαιά συνεργάτριά του, τραγούδησε περιφερόμενη στην Αθήνα την εποχή του πρώτου λοκντάουν. Αδυνατούσε να πάψει να σκέπτεται με όρους διχασμού.

Αλλά προχθές οι δύο καλλιτέχνες, δυο πρόσωπα που έχουν συμβολίσει αντίθετες πρακτικές, συναντήθηκαν στην εκπομπή του Πορτοκάλογλου στην ΕΡΤ. Οχι για να επιβεβαιώσουν ακόμα μια φορά παλαιές πολιτικές αντιθέσεις αλλά για να τραγουδήσουν από κοινού. Κι όχι ό,τι να ‘ναι. Αλλά το τραγούδι του Πορτοκάλογλου. «Θα περάσει κι αυτό»:

«Πέφτει γύρω μου σκοτάδι / ή εγώ είμαι τυφλός / κι όποιος βγαίνει απ’ το κοπάδι / εφιάλτης και εχθρός. / Είναι η πόλη μου καμένη / είν’ η χώρα μου μισή / νικητές και νικημένοι όλοι χάσαμε μαζί».

Αραγε το έχει καταλάβει και ο Κραουνάκης; Οτι ο διχασμός είναι απώλεια; Οτι μισώντας χάσαμε φίλους μας – και μέρος από τις ζωές μας;