Η Ταϊβάν και τα φαντάσματα της Ιστορίας

Θα ήταν άραγε πρόθυμες οι ΗΠΑ να διακινδυνεύσουν έναν καταστροφικό πόλεμο με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας προκειμένου να προστατεύσουν τη Δημοκρατία της Κίνας, πιο γνωστή ως Ταϊβάν; Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν παρουσίασε πρόσφατα με σαφήνεια το όραμά του. Βλέπει την αντιπαλότητα ανάμεσα στην Κίνα και την Ταϊβάν ως μια παγκόσμια διαμάχη ανάμεσα στη δημοκρατία και την απολυταρχία και η Ταϊβάν είναι αναμφισβήτητα μια από τις πλέον επιτυχημένες δημοκρατίες της Ασίας.

Το 1954, ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ απείλησε να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα όταν η Κίνα βομβάρδισε μια βραχονησίδα κοντά στις ακτές της Ταϊβάν, που ήταν ακόμα μια στρατιωτική δικτατορία. Αλλά τα πράγματα ήταν τότε διαφορετικά. Οι ΗΠΑ ήταν δεσμευμένες από συνθήκη στην υπεράσπιση της Ταϊβάν. Αυτό άλλαξε μετά το 1972, όταν ο πρόεδρος Νίξον συμφώνησε πως η Ταϊβάν ήταν μέρος της «μιας Κίνας» και ο πρόεδρος Κάρτερ ακύρωσε την αμυντική συνθήκη το 1979. Το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα πήγαιναν ακόμη σε πόλεμο για την Ταϊβάν έχει γίνει ένα ερώτημα που αποτελεί αντικείμενο της α λα Κίσινγκερ «στρατηγικής αμφισημίας».

Ως εκ τούτου, οι αμερικανικές στρατιωτικές δεσμεύσεις στη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας είναι πολύ ιδιαίτερες. Μια αμυντική συνθήκη με την Ιαπωνία υποχρεώνει τις ΗΠΑ να υπερασπιστούν μερικούς ακατοίκητους βράχους, τα νησιά Σενκάκου (ή Ντιαογού στα κινεζικά), αλλά όχι τη δημοκρατική Ταϊβάν και τους 23 εκατομμύρια κατοίκους της.

Υπάρχουν πρακτικοί λόγοι που μια κινεζική στρατιωτική επίθεση στην Ταϊβάν μπορεί πάντα να προκαλέσει έναν πόλεμο με τις ΗΠΑ. Ο έλεγχος της Κίνας επί της Θάλασσας της Ανατολικής Κίνας θα αποτελούσε απειλή για την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Το να επιτραπεί θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια επικίνδυνη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών στην Ανατολική Ασία. Η Ταϊβάν διαθέτει επίσης ιδιαίτερα προηγμένη τεχνολογία ηλεκτρονικών υπολογιστών, που οι ΗΠΑ και οι δημοκρατικοί της σύμμαχοι θα προτιμούσαν να μη δουν στα χέρια της Κίνας.

Υπάρχει κατόπιν το μακρύ χέρι της Ιστορίας. Δεν καθοριζόμαστε από το παρελθόν, αλλά το αγνοούμε με δική μας ευθύνη. Και παρότι οι επιπτώσεις του ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα μύθων, οι μύθοι μπορεί να είναι ισχυρότεροι από τα γεγονότα. Στην καρδιά του σύγχρονου κινεζικού εθνικισμού βρίσκεται η ιδέα της εθνικής ταπείνωσης, η οποία εξιλεώνεται από το νέο μεγαλείο. Σύμφωνα με αυτό το αφήγημα, για τουλάχιστον εκατό χρόνια, ανάμεσα στους Πολέμους του Οπίου τη δεκαετία του 1840 και τις βίαιες ιαπωνικές εισβολές της δεκαετίας του 1930 και του 1940, η Κίνα εξευτελίστηκε, εκφοβίστηκε και υπέστη κατοχή από ξένες δυνάμεις. Μόνο η εθνική ανανέωση της οποίας εποπτεύει το ΚΚΚ θα διασφαλίσει ότι αυτό δεν θα ξανασυμβεί ποτέ. Με την αποδυνάμωση της μαρξιστικής-λενινιστικής ή μαοϊκής ιδεολογίας στην Κίνα, το Κόμμα χρειαζόταν μια νέα αιτιολογία για το μονοπώλιό του στην εξουσία.

Πιθανόν βέβαια στον σημερινό κόσμο, όπου μια σύγκρουση υπερδυνάμεων θα μπορούσε να καταστρέψει μεγάλο μέρος της ανθρωπότητας, Κίνα και ΗΠΑ να αποφύγουν έναν πόλεμο για την Ταϊβάν. Μέχρι στιγμής, η Κίνα μοιάζει να παίζει ένα chicken game, δοκιμάζοντας τις άμυνες της Ταϊβάν, πετώντας στον εναέριο χώρο της, ενισχύοντας τις ναυτικές περιπολίες, πραγματοποιώντας προσομοιώσεις εισβολής και κάνοντας προκλητικές δηλώσεις. Η αμερικανική πλευρά απαντά με περισσότερες αποστολές όπλων στην Ταϊβάν και σκληρές δηλώσεις περί νέου Ψυχρού Πολέμου. Το παίγνιο του δειλού είναι μια δοκιμασία για το ποιος θα σπάσει πρώτος, μπορεί λοιπόν να κλιμακωθεί γρήγορα και απροσδόκητα, ιδιαίτερα όταν παρεμβαίνουν τα φαντάσματα της Ιστορίας.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός ιστορικός και συγγραφέας, μεταξύ άλλων των βιβλίων «Ετος μηδέν – Μια ιστορία του 1945» και «Δαμάζοντας τους θεούς – Θρησκεία και δημοκρατία σε τρεις ηπείρους» (εκδ. Θύραθεν).