Ο Ερντογάν και η σκακιέρα του

Στη μεγάλη εικόνα η Τουρκία του Ερντογάν δείχνει απομονωμένη ή πράγματι είναι; Τι ξέρουμε έως τώρα; Ότι στην έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επικρίνεται γιατί καταπατά θρησκευτικές ελευθερίες, δικαιώματα μειονοτήτων, και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ότι ο Μπάϊντεν κάλεσε την Τουρκία να μην διατηρήσει τους S-400 και ότι έχει αποκλειστεί από το πρόγραμμα των F-35. Ότι η πολυαναμενόμενη τηλεφωνική επαφή έφερε κυρίως τη γνωστοποίηση για την αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων. Ότι είναι ανοικτή η δίκη για την υπόθεση της Halkbank.

Ο Ερντογάν παρά τη φθορά, συνεχίζει δήθεν απτόητος, έχοντας ως τακτική να αξιοποιήσει κάθε ευκαιρία που εκτιμά ότι θα του προσδώσει ρόλο και οφέλη. Έτσι κατηγορεί το Ισραήλ ως κράτος τρομοκράτη, προσπαθεί να προσεταιρισθεί την Αίγυπτο με αιχμή την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και να αποκαταστήσει τη σχέση με τη Σαουδική Αραβία. Θέλει τον εαυτό του ηγέτη και προστάτη του Σουνιτικού Ισλάμ, χωρίς να κερδίζει τον αραβικό κόσμο, παρά μόνο μια μερίδα του τουρκικού κοινού.

Στα ελληνοτουρκικά διαπιστώνεται άπνοια. Ουδείς μπορεί να διαβλέψει εάν και προς ποια κατεύθυνση θα πνεύσει ούριος άνεμος. Εν αναμονή της επίσκεψης Τσαβούσογλου στην Αθήνα, η Άγκυρα έχει έως τώρα εκδηλώσει αδιαλλαξία με σαφή την πρόθεση, όταν της δοθεί η ευκαιρία, να προκαλέσει με τη συμπεριφορά της και να καταλογίσει στην Ελλάδα άρνηση διαλόγου. Καλύπτει την αδιαλλαξία της, με διεκδικήσεις που δεν μπορούν να συζητηθούν, όπως στην πρόσφατη άτυπη συνάντηση για το Κυπριακό. Η Τουρκία έφτασε να θεωρεί ότι είναι πρόκληση η σύναψη της ελληνο-αιγυπτιακής συμφωνίας ΑΟΖ. Όσο λείπει ουσιαστικός διάλογος, η τουρκική ηγεσία με ανυπόστατες κατηγορίες κατά της Ελλάδας, διαστρεβλώνει την πραγματικότητα και καλλιεργεί ψυχροπολεμικό κλίμα.

Εάν και κινείται μεταξύ αποτροπής και προσφυγής στο διάλογο, η Ελλάδα έχει διαμηνύσει ότι ο διάλογος είναι το απαραίτητο μέσο διευθέτησης. Επιμένει όμως σε προϋποθέσεις, πρωτίστως moratorium, δηλώντας ότι διάλογος θα διεξαχθεί σε ένα ειρηνικό περιβάλλον χωρίς προκλήσεις ή υπονόμευση μονομερών ενεργειών. Περιορίζει επίσης το διάλογο στη μόνη -όπως υπογραμμίζει- διαφορά της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Θα μπορούσε βεβαίως να καταλήξει σε αυτόν τον περιορισμό μετά από ανταλλαγή απόψεων και συναίνεση, κάτι που έχει συμβεί στο παρελθόν στις διερευνητικές επαφές, για να μην εκλαμβάνεται ότι με τη στάση αυτή εμποδίζει την προοπτική διαλόγου.

Ελλάδα και Τουρκία πρέπει να δρομολογήσουν ουσιαστικό και καλόπιστο διάλογο για την αμοιβαία επωφελή διευθέτηση της εκκρεμούς οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Σε αυτήν την προοπτική πρέπει να προηγηθεί με λελογισμένη επέκταση το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης και αντίστοιχα να υπάρξει προσαρμογή του εναέριου χώρου.

Η μείωση των προκλήσεων συνεπικουρεί σε αυτήν την προοπτική. Όμως απαιτείται επιτάχυνση και αποτελεσματικότητα των διερευνητικών επαφών και οι ΥΠΕΞ πρέπει να μοχλεύουν τη διαδικασία.

Η επίκληση του ευρωπαϊκού πλαισίου δεν πρέπει να ατονήσει. Σημειώνεται ότι η σύνδεση της θετικής ατζέντας με την αξιολόγηση της τουρκικής συμπεριφοράς είναι θετικό βήμα για τον περιορισμό των προκλήσεων. Αυτό που επιπλέον απαιτείται, υπό τα δεδομένα αυτά, είναι πώς μια νέα ειδική σχέση ΕΕ-Τουρκίας ή αναβάθμιση θα μπορούσε να συνδέει την ενίσχυση και εμπέδωση της, παράλληλα με την εξέταση και αξιολόγηση της ουσιαστικής προόδου στις ελληνοτουρκικές συνομιλίες, ώστε να επιτευχθεί θετική εξέλιξη στη διαδικασία επίλυσης. Απώτερος στόχος πρέπει να είναι μέσω διαπραγμάτευσης η συμφωνία, διαφορετικά η δικαστική διευθέτηση.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς