Ο ιστορικός ρόλος του Φρανσουά Μιτεράν

Πριν από 40 χρόνια στις 10 Μαΐου 1981, ο  Φρανσουά Μιτεράν ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς του μεταπολεμικού κόσμου, επικρατούσε έναντι του αντιπάλου του Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν.  Εγινε ο πρώτος σοσιαλιστής πρόεδρος της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας, αξίωμα το οποίο διατήρησε έως το 1995. Ηταν, επίσης, ο πρώτος πολιτικός που εκλέχτηκε για δεύτερη συνεχόμενη φορά πρόεδρος της Γαλλίας.

Ηταν πραγματικά Ευρωπαίος, χωρίς καμία αμφιβολία. Ηταν έτοιμος να κάνει θυσίες για αυτό και έκανε θυσίες, έλεγε πρόσφατα ο Ζακ Ντελόρ. Πράγματι ο Μιτεράν εργάστηκε για μια Ευρώπη συμφιλιωμένη. Οταν τον Μάιο του 1948 πραγματοποιήθηκε το Συνέδριο της Χάγης μετά από πρόσκληση του Ουίνστον Τσώρτσιλ και του κινήματος για την Ευρωπαϊκή Ενωση, οκτακόσιοι  αντιπρόσωποι από  είκοσι πέντε χώρες, βουτηγμένοι ακόμα στο αίμα και στο πένθος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ορκίστηκαν  να δημιουργήσουν μαζί μια Ευρώπη συμφιλιωμένη. «Ημουν ένας από εκείνους. Κι έβλεπα τη ζωή να ξαναρχίζει μέσα από την άνοιξη που μας συνέπαιρνε. Εκείνη η συνάντηση του 1948 ήταν το πρώτο κεφάλαιο της κοινής μας ιστορίας», θα πει ο Μιτεράν το 1984 σε ομιλία του στο ολλανδικό Κοινοβούλιο για τις προκλήσεις που αντιμετώπιζε.

Την ίδια χρονιά, τον Σεπτέμβριο του 1984, σε μια κορυφαία στιγμή της γαλλογερμανικής συμφιλίωσης, ο Μιτεράν και ο καγκελάριος της Γερμανίας Χέλμουτ Κολ, θα ενώσουν τα χέρια τους στο νεκροταφείο Ντουομόν στο Βερντέν, εβδομήντα χρόνια από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ηταν μια ιστορική χειραψία συμφιλίωσης στο πνεύμα της ιστορικής ομιλίας του Τσώρτσιλ του 1948 που τόνιζε τον κομβικό ρόλο της γαλλογερμανικής συμφιλίωσης και συνεργασίας στην προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποιητικής διαδικασίας.

Λίγα χρόνια αργότερα ο Φρανσουά Μιτεράν θα έχει καθοριστικό ρόλο στη γερμανική επανένωση και στη δημιουργία του ευρώ. οταν σχεδόν μέσα σε μια νύχτα, η επί σαράντα χρόνια διχοτομημένη Γερμανία με την επανένωσή της προκαλούσε μετατόπιση δυνάμεων, η ενδεχόμενη επανάκαμψη «του γερμανικού ζητήματος», θορύβησε τους ευρωπαίους ηγέτες. Η επιθυμία -στοίχημα ήταν να καταστεί μη αναστρέψιμη η ευρωπαϊκή ενσωμάτωση της Γερμανίας.

Ο κορυφαίος γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας, σε πρόσφατο κείμενό του (Η Δεύτερη Ευκαιρία. Τριάντα χρόνια μετά, εκδ. Σάκκουλα), μας θυμίζει πως ο Μιτεράν, σε αντίθεση με την πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου Μάργκαρετ Θάτσερ, που υπό το βάρος του σοκ αδρανοποιήθηκε,   ήταν αυτός που επέλεξε με γενναιότητα τον δρόμο προς τα εμπρός. Προκειμένου να κάμψει τον εθνικό εγωισμό ενός γείτονα, ο οποίος θα μπορούσε να αξιοποιήσει την οικονομική του ισχύ αποκλειστικά προς δικό του όφελος, ο Μιτεράν ζήτησε από τον Χέλμουτ Κολ να συναινέσει στη δημιουργία του ευρώ. Οι απαρχές αυτής της τολμηρής πρωτοβουλίας, που προωθήθηκε αποφασιστικά από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζακ Ντελόρ, χρονολογούνται από το 1970, όταν η τότε Ευρωπαϊκή Κοινότητα μέσω του σχεδίου Βέρνερ (8 Οκτωβρίου 1970) απέβλεπε στην ίδρυση μιας νομισματικής Ενωσης.

Ο Χάμπερμας, εύστοχα υπογραμμίζει τον κομβικό ρόλο του Μιτεράν στις ευρωπαϊκές διεργασίες και στην εξαιρετική συνεργασία του με τον Κολ στο κρίσιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 1989, όταν ο γερμανός καγκελάριος επέδειξε βαθιά πολιτική συνείδηση και επέβαλε ενάντια στις πολιτικές αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν στη χώρα του, το μακρόπνοο όραμα του συνδυασμού της εθνικής ενότητας με την πρωτοποριακή Συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αν. καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τις εκδόσεις Παπαζήση κυκλοφορεί το βιβλίο του, «Η Δύσκολη Ευρώπη. Σε αναζήτηση της νέας Ευρωπαϊκής Αλληλεγγύης»