Ο Μακιαβέλι στα ερείπια της Greensill Capital

Η βρετανική εταιρεία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών Greensill μετά την κατάρρευσή της – αλλά ειδικά οι αξιόπιστοι πιστωτές της  και πάνω απ’ όλα η SoftBank και η Credit Suisse – θα έκαναν καλά να μελετήσουν τις μεσαιωνικές τράπεζες. Μεταξύ αυτών, η πιο διάσημη τράπεζα της Φλωρεντίας μέχρι σήμερα ήταν ο Οίκος των Μέντιτσι (House of Medici) που ήταν επίσης προστάτες για τις τέχνες, για πολιτικούς, ακόμη και για πάπες.

Στο βιβλίο «The Rise and Decline of the Medici Bank: 1397-1494», ο φλαμανδός ιστορικός του 20ου αιώνα Ρέιμοντ ντε Ρούβερ εξηγεί, μεταξύ άλλων, πώς η τράπεζα διαχειριζόταν καταστήματα όχι μόνο στη Ρώμη, τη Βενετία, τη Νάπολη και το Μιλάνο, αλλά και μέσω συμφωνιών με τρίτους στην Αβινιόν, τη Γενεύη, την Μπριζ και το Λονδίνο. Τα υποκαταστήματα της Μπριζ και του Λονδίνου ήταν τα πιο προβληματικά, εν μέρει λόγω της γεωγραφικής απόστασης, αλλά και επειδή έπρεπε να αλληλεπιδρούν συνεχώς με ισχυρά και απρόβλεπτα κράτη. Κατά συνέπεια, οι τοπικοί πράκτορες της τράπεζας Medici έπρεπε να προσφέρουν παραχωρήσεις στους κυβερνήτες με αντάλλαγμα εύνοιες, όπως η άδεια εξαγωγής των εμπορευμάτων (μαλλιού) των οποίων χρηματοδοτούσαν το εμπόριο. Αυτό τους οδήγησε να δανείζουν ολοένα και περισσότερο σε κυβερνήσεις, οι οποίες χρησιμοποίησαν τα χρήματα για τους δικούς τους σκοπούς.

Αλλά η χρηματοδότηση του Πολέμου των Ρόδων από την τράπεζα Medici εισήγαγε μια κρίσιμη οικονομική αδυναμία. Το υποκατάστημα του Λονδίνου έπρεπε να δανείζει όλο και μεγαλύτερα ποσά στον βασιλιά Εδουάρδο IV για πολέμους και για να εξασφαλίσει πολιτικές συμμαχίες και ο πρώτος αντιπρόσωπος του υποκαταστήματος παραιτήθηκε διαμαρτυρόμενος. Αλλά αντικαταστάθηκε από τον Gherardo Canigiani, ο οποίος έγινε πιστός οπαδός του βασιλιά – εις βάρος των συμφερόντων της τράπεζας. Στο τέλος, η εταιρική σχέση έπρεπε να τελειώσει σε πτώχευση. Η τράπεζα Medici – η οποία χρεωκόπησε λίγα χρόνια αργότερα – χρησίμευσε ως υποδειγματικό μάθημα για τον Νικολό Μακιαβέλι, ο οποίος απέδωσε την πτώση της τράπεζας στο γεγονός ότι οι διευθυντές υποκαταστημάτων της είχαν αρχίσει να ενεργούν ως πρίγκιπες. Αυτή η ιστορία επαναπροσδιορίστηκε στη συνέχεια από τον Ανταμ Σμιθ για να δείξει πώς οι κυβερνητικές επιχειρήσεις (όπως είχε γίνει η τράπεζα Medici) ήταν διεφθαρμένες και σπάταλες. Ο Σαίξπηρ αναφέρθηκε επίσης στο θέμα. Ο Εμπορος της Βενετίας ξεκινά με τον έμπορο Αντόνιο να καυχιέται για την έκταση της διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου του. «Οι επιχειρήσεις μου δεν είναι αξιόπιστες, ούτε σε ένα μέρος τους» λέει. Σύντομα, τα πλοία και το φορτίο τους χάνονται στη θάλασσα, αφήνοντάς τον να μην μπορεί να αποπληρώσει τα χρέη του. Τα μαθήματα της σχέσης χρηματοδότησης και πολιτικής έγιναν αντιληπτά από τους Μακιαβέλι και Σμιθ. Εμείς θα συνεχίσουμε να τα αγνοούμε;

* Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής ιστορίας και διεθνών σχέσεων στο Princeton University και εταίρος του Center for International Governance Innovation. Είναι ειδικός στην οικονομική ιστορία της Γερμανίας και στην παγκοσμιοποίηση