Ελεγχος ή αυτοέλεγχος;

Είναι γνωστό το πείραμα που έγινε πριν από μερικά χρόνια σε δέκα βρεφονηπιακούς σταθμούς στη Χάιφα του Ισραήλ. Το πρόβλημα ήταν ότι ενώ ο κανονισμός λειτουργίας των σταθμών όριζε με σαφήνεια ότι οι γονείς πρέπει να παραλαμβάνουν τα παιδιά τους μέχρι τις 4 το απόγευμα, πολλοί γονείς καθυστερούσαν. Ως αποτέλεσμα τα παιδιά ήταν αγχωμένα, ενώ τουλάχιστον ένας βρεφονηπιοκόμος έπρεπε να περιμένει μέχρι να έρθουν όλοι οι γονείς. Η λύση που προτάθηκε ήταν απλή: Να επιβάλλεται πρόστιμο στους γονείς που καθυστερούσαν.

Το πείραμα διήρκησε 20 εβδομάδες. Τις πρώτες τέσσερις οι αρμόδιοι παρατηρούσαν και κατέγραφαν τις καθυστερήσεις. Την πέμπτη εβδομάδα άρχισαν να επιβάλλονται τα πρόστιμα. Οποιος καθυστερούσε πάνω από 10 λεπτά, χρεώνονταν με πρόστιμο 3 δολαρίων ανά παιδί. Το αποτέλεσμα έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Από κατά μέσο όρο 8 καθυστερούμενους γονείς που καταγράφονταν σε κάθε παιδικό σταθμό πριν από τα πρόστιμα, μετά την επιβολή τους ο αριθμός υπερδιπλασιάστηκε στους 20! Η ποινή είχε λειτουργήσει αντίστροφα. Πολλοί γονείς θεώρησαν ότι εφόσον πληρώνουν, νομιμοποιούνται να καθυστερούν. Θα έχετε ήδη μαντέψει πού ήταν το πρόβλημα: Το πρόστιμο των τριών δολαρίων ήταν μικρό θα έλεγε κάποιος. Ακόμα και κάθε μέρα να καθυστερούσε ο γονιός το πολύ να πλήρωνε μηνιαίως επιπλέον 60 δολάρια. Με μια χούφτα δολάρια «εξαγόραζαν» την ενοχή της καθυστέρησης. Πιθανότατα αν το πρόστιμο έφτανε τα 100 δολάρια ο γονιός θα πειθαρχούσε. Αλλά και πάλι θα χαλούσε η καλή φήμη του παιδικού σταθμού. Πιθανότατα θα έχανε παιδιά και μπορεί και να έκλεινε. Θα θεωρούνταν ότι λειτουργεί εκδικητικά. Μου ήρθε στο μυαλό αυτή η ιστορία με αφορμή την υποχρέωση των γονιών να κάνουν δύο φορές την εβδομάδα τα τεστ Covid στα παιδιά τους. Να ενημερώνουν το σύστημα και να συμπληρώνουν ένα χαρτί που θα τους επιτρέπει να εισέρχονται τα παιδιά τους στο σχολείο. Ενα χαρτί σαν απλή υπεύθυνη δήλωση. Ο,τι δηλώσεις αυτό ισχύει. Πολλοί αμφισβητούν τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας. Κάποιοι επισημαίνουν ότι η απειλή ενός προστίμου θα εξανάγκαζε τους γονείς να είναι ειλικρινείς. Να θυμίσω ότι σε δεκάδες σχολεία σε όλη τη χώρα, είχε παρατηρηθεί στο προηγούμενο άνοιγμα, του Ιανουαρίου, πολλοί γονείς θετικοί ή με ύποπτα συμπτώματα Covid έστελναν τα παιδιά τους στο σχολείο. Αυτά κολλούσαν τους συμμαθητές τους και το σχολείο έκλεινε. Ολόκληρες περιοχές βρίσκονται ακόμα σε αυτή τη συζήτηση. Σε αυτή την αντιπαράθεση. Το θέμα είναι τιμωρείς τους γονείς που δεν πειθαρχούν γιατί συνειδητά δεν θέλουν να το κάνουν στα παιδιά τους ή ακόμα περισσότερο επιχειρούν να «κλέψουν» ή τους αφήνεις να μην το κάνουν και ελπίζεις να είναι οι εξαιρέσεις στον κανόνα; Η απάντηση δεν είναι εύκολη, αλλά όπως έδειξε το παράδειγμα στους βρεφονηπιακούς του Ισραήλ, η κατάσταση ήταν σίγουρα καλύτερη όταν επικρατούσε η γονική ενοχή. Ειδικά στην ελληνική περίπτωση η πολλή φασαρία για ένα θέμα δείχνει ότι βρίσκει μιμητές.

Διαφορετικά ωστόσο οφείλει το κράτος να αντιμετωπίσει την τυχόν άρνηση των εκπαιδευτικών να κάνουν το τεστ. Εδώ δεν χρειάζεται κανένας λεπτός χειρισμός. Αν σπάσει το μέτωπο υπέρ των τεστ ανίχνευσης του κορωνοϊού «από μέσα», τότε ο αριθμός των γονιών που δεν το κάνουν ή υποκρίνονται ότι το κάνουν στα παιδιά τους θα αυξηθεί δραματικά και τότε θα χρειαστούν σκληρές αποφάσεις…