Καλός και κακός λαϊκισμός

^«Είναι λαϊκιστές. Αλλά αν οικοδομούσαμε, αντίπαλο δέος, έναν δικό μας λαϊκισμό;». Το ερώτημα προκύπτει από την ανάγνωση των Μούντε και Καλτβάσερ («Λαϊκισμός. Μια συνοπτική εισαγωγή», Επίκεντρο) και τέθηκε στις δικές μας πολιτικές συζητήσεις την εποχή της ανόδου των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ. Ευτυχώς, μερικά χρόνια μετά, αφού η χώρα κινδύνευσε να βρεθεί εκτός ευρωπαϊκού περιβάλλοντος κι αφού η οικονομία της σύρθηκε στη δίνη αυτού που αποκλήθηκε στασιμοπληθωρισμός, η απάντηση δόθηκε δημοκρατικά, στις 7 Ιουλίου 2019. Οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ ηττήθηκαν, η δεξιά συνιστώσα τους εξαχνώθηκε και η αριστερή σέρνεται, δέσμια των ιδεολογημάτων της.

Η συζήτηση περί λαϊκισμού επανέρχεται μετά τα αποτελέσματα στις τοπικές εκλογές της Μαδρίτης, που οδήγησαν στην απόσυρση του βασικού εκπροσώπου του, του Πάμπλο Ιγκλέσιας των Podemos. Πολλοί, ενθυμούμενοι και τους λόγους για τους οποίους είχε αποκληθεί τσαρλατάνος κόντρα στην Ευρώπη, μαζί με Τσίπρα, Μελανσόν, Λεπέν («Le Point», 9/7/2015),  πανηγύρισαν την ήττα του, θεωρώντας ότι μαζί του θα περιθωριοποιηθεί μέρος της τοξικότητας στην ισπανική πολιτική σκηνή.Πανηγυρίζουν χωρίς τον ξενοδόχο. Αυτή που έρχεται, η Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, είναι φτιαγμένη με την τοξικότητα του συστήματος που επιδίωκε να δημιουργήσει ο Ιγκλέσιας. Ο θρίαμβός της είναι αποτέλεσμα ανοιχτής υπονόμευσης των μέτρων για την πανδημία, της αμφισβήτησης του λοκντάουν, των συστηματικών εκ μέρους της πρακτικών υγειονομικού σαμποτάζ. Δεξιά μεν, αλλά επένδυσε σε μια στρατηγική αντιπολίτευσης στην οποία έχει επενδύσει στην Ελλάδα και ο Τσίπρας. Η ατυχία του δεύτερου, απλώς, είναι ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατάφερε να διαχειριστεί την κρίση χωρίς οι συνέπειές της να την καταβάλουν. Ή ότι ο Τσίπρας, σε αντίθεση με την Αγιούσο, έχει παρελθόν.

Η Αγιούσο είναι γέννημα της ιδέας για χρήση «του δικού μας λαϊκισμού». Του καλού. Η ριζοσπαστική Αριστερά θεωρεί καλό τον δικό της λαϊκισμό (ο λαός κατά των ελίτ), τον οποίο πολύ νωρίς έχει περιγράψει ο Ερνέστο Λακλάου. Για τους οπαδούς ενός πολιτικού σχετικισμού, ο λαϊκισμός της Αγιούσο είναι πιο καλός, διότι οδήγησε στην ήττα την κυβέρνηση Σάντσες – Ιγκλέσιας, που ούτως ή άλλως είχαν αποτύχει στη διαχείριση της πανδημίας.

Οι οπαδοί του ενός ή του άλλου λαϊκιστικού φαινομένου υποβαθμίζουν δύο χαρακτηριστικά του που βαρύνουν καθοριστικά στις πολιτικές εξελίξεις. Το ένα είναι η απλούστευση του πολιτικού σκηνικού, που κάνει η λαϊκιστική ανάγνωση. Το άλλο είναι η ευκολία με την οποία ο λαϊκισμός, είτε δεξιός είτε αριστερός, ευνοεί αντιδημοκρατικές μεθοδεύσεις και εκτροπές. Είναι η απάντηση στο γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ αδυνατεί να μετασχηματιστεί σε σοσιαλδημοκρατικό μόρφωμα – και μάλλον εξηγεί γιατί ο θρίαμβος της Αγιούσο είναι εξαρχής υπονομευμένος από τις μεθοδεύσεις της.