Ο αμνός του Θεού

Ποίηση, γιατί όταν το μυστικό αίρεται, το σύμπτωμα εξαφανίζεται. Σύμπτωμα γίνεται η γραφή

Γράφοντας, στον δικό μου κώδικα, για την εξαντλητική φιλολογική δουλειά του Ευριπίδη Γαραντούδη και κυρίως για τις μεταφράσεις των ποιημάτων ενός ελάχιστα γνωστού στους παροικούντες ιταλού ποιητή – αντάξιου του Εουτζένιο Μοντάλε – του Σάντρο Πέννα, σκεφτόμουν μια σημείωση του Ωντεν: «Η φράση “μη αναγνωρισμένοι νομοθέτες του κόσμου” περιγράφει τη μυστική αστυνομία, όχι τους ποιητές». Με τον Πέννα νομίζω συμβαίνει το αντίστροφο: οι μη αναγνωρισμένοι ποιητές του κόσμου δεν περιγράφονται από τη μυστική αστυνομία των παροικούντων την Ιερουσαλήμ (της λογοτεχνίας).

Ωστόσο, γράφοντας κι εγώ για τον Πέννα προτίμησα περισσότερο από την ερμηνευόμενη αλήθεια της ποίησής του, ένα παράδοξο ερμηνευτικό ενέργημα: την αναφορά μου σ’ ένα κείμενο του Μισέλ Φουκώ, δημοσιευμένο στο περιοδικό Critique (τεύχος 195-196) προς τιμήν του Ζωρζ Μπατάιγ. Το ζήτημα της παράβασης του ορίου, που διατρέχει όλη την ομοφυλόφιλη ποίηση του Πέννα, «διαθέτει πραγματική ύπαρξη έξω από την χειρονομία που το διασχίζει περιφανώς και το αρνείται». Και παρά ταύτα, η ποίηση, η αθώα ποίηση του Πέννα, αποδεικνύει την ανυπαρξία του ορίου αυτού καθιστώντας κάθε παράβασή του περιττή. Η μόνη παραβατικότητα που αναγνωρίζω είναι η εκφραστική του δυνατότητα όταν επιτίθεται άοπλη στον χλευασμό και την καταδίκη του από μια συντηρητική ιταλική κοινωνία. Να λοιπόν που γύρω από την απροστάτευτη αυτή ποίηση, σχηματίζεται ένα πέπλο κεντημένο από τις αψηλάφητες μορφές του αληθούς. Γι’ αυτό ο Μπατάιγ ειδοποιεί: «Αν ο άνθρωπος δεν έκλεινε μεγαλοπρεπώς τα μάτια, θα κατέληγε να μη βλέπει πλέον αυτά που αξίζει να δει». Και ο Πέννα έγραψε ποίηση με τα μάτια κλειστά.

Το φως δεν ξέρει πώς βρέχει. Η βροχή δεν ξέρει το φως. Και πώς αλλιώς για τη ζωή αυτού του ποιητή – ενήλικου παιδιού που αναζητά εναγώνια τον έρωτα στα παιδιά όταν:

Αργεί η ψυχή, βουλιάζει – με τη θάλασσα – μέσα σ’ ύπνο λαμπρό.

Και ξαφνικά αναπηδούν – νεαρά νησάκια – οι αισθήσεις.

Αλλά η αμαρτία δεν υπάρχει πια

Ο Γαραντούδης σ’ ένα συγκριτικό διάβημα, διέκρινε ως συγκείμενο στην ποίηση του Πέννα, την ποίηση τον Καβάφη προφανώς, αλλά και άλλων πέντε ανδρείων της ηδονής. Κι αυτοί θα παραδεχόντουσαν όπως ο Πέννα: από τον κόσμο μου έκοψαν τον κόσμο. Εγώ ονειρεύομαι τους άνδρες μες στην αγορά.

Αναφέρεται ευφυώς ο Γαραντούδης στον Πρόλογο του Τσέζαρε Γκάρμπολι στη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Πέννα όπου σημειώνει ότι ο ποιητής είχε αρνηθεί τον κόσμο των ενηλίκων, «κόσμο δίχως σημασία, λίγο αγοραίο, λίγο άθλιο. Εναν κόσμο φτιαγμένο από σκοτεινές υποθέσεις και πασίγνωστες ματαιοδοξίες, μικροπρεπή άγχη και γελοίες περιπλοκές». Δεν παραλείπει μάλιστα να παραπέμψει και στον ποιητή Γιώργο Χρονά: «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει ομοφυλόφιλη τέχνη. Υπάρχουν καλά ή κακά ποιήματα». Θέση προφανώς ανάλογη με την ερώτηση του Ντάνιελ Μέντελσον για την ποίηση του Καβάφη: «Γιατί ένας στρέιτ να μην μπορεί να διαβάσει Καβάφη και να συγκινηθεί;». Και η απάντησή του: «Το θέμα είναι να συγκινηθείς ώστε ν’ αναλογιστείς ολόκληρη την ανθρώπινη εμπειρία» (συνέντευξη του Μέντελσον στη Lifo, Ιανουάριος 2014).

Εξομολογείται, τέλος, ο Γαραντούδης ότι οφείλει εν πολλοίς τις αναγνωστικές παρατηρήσεις του για τον Πέννα σε μια φράση του Πιερ Πάολο Παζολίνι για τον ποιητή: «Η αγιότητα του τίποτα». Αυτή έχει τον τρόπο να εκφράζει τα πάντα και «να διασώζει ακέραιο τον πυρήνα μιας εμπειρίας κοινής ανεξάρτητα από τα φύλα». Μάθημα μέγιστο εκτός των άλλων και για τις τρέχουσες υπερβολές ενός λόγου γύρω από τον νόμο και τη σεξουαλικότητα που δεν εννοεί πως η διαστροφή είναι «το σημάδι, όχι η αιτία της απόλαυσης». Οπως άλλωστε και η υποκρισία. Ο παιδόφιλος Πέννα υπήρξε κι αυτός αμνός του Θεού.

Είναι ευτυχής ο διαφορετικός

όταν είναι όντως διαφορετικός.

Μα αλίμονο στον διαφορετικό

όταν είναι κοινός, συνηθισμένος    

Σάντρο Πέννα
Τα ποιήματα
Μτφ., εισαγωγή, σύνταξη ελληνικής βιογραφίας Ευριπίδης Γαραντούδης
Εκδόσεις Gutenberg, 2020, σελ. 536
Τιμή: 34 ευρώ