NON PAPER

Ο σκληρός Απρίλης του ’41

Εκείνη τη χρονιά το Πάσχα έπεφτε στις 20 Απριλίου. Και ήταν ένα από τα χειρότερα στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας. Δύο εβδομάδες πριν είχε ξεκινήσει η «Επιχείρηση Μαρίτα», δηλαδή η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα. Σε λίγες μέρες το μέτωπο είχε καταρρεύσει. Το θρησκευτικό πένθος της Μεγάλης Εβδομάδας συνέπεσε με τον εθνικό θρήνο. Και την Ανάσταση, φαντάζομαι ότι το «Χριστός Ανέστη» θα ακούστηκε σαν ουτοπία αφού δεν είχε προλάβει καλά καλά να συγκροτηθεί ούτε καν η ελπίδα. Εν τω μεταξύ, οι Γερμανοί πλησίαζαν στην Αθήνα.

Ηταν σαν σήμερα πριν από 80 χρόνια. Κυριακή του Θωμά, 27 Απριλίου 1941. Στο απόγειο του πιο «αθηναϊκού» μήνα, αυτού που φορτώνει την πόλη με φως και μυρωδιές. Εκείνη τη χρονιά, όμως, κανείς δεν πρόσεχε τέτοια πράγματα. Από το βράδυ του Σαββάτου είχε δοθεί η εντολή. Οι Αθηναίοι θα «υποδέχονταν» τους κατακτητές με κλειστά μαγαζιά και μανταλωμένα παράθυρα. Επισήμως, διότι επρόκειτο πλέον για μια «ανοχύρωτη πόλη», οι κάτοικοι της οποίας δεν επρόκειτο να προβάλουν αντίσταση. Στην ουσία, διότι ουδείς είχε τη διάθεση να δει τα γερμανικά στρατεύματα στον δρόμο. Εκτός από τα παιδιά που η περιέργειά τους τα αποστασιοποιεί από τη δραματική διάσταση των γεγονότων και κεντράρουν σε αυτή καθαυτήν την εικόνα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το ότι οι περισσότερες μαρτυρίες για εκείνη την 27η Απριλίου προκύπτουν από διηγήσεις πιτσιρικάδων.

«Για κάποιο λόγο, έχω συνδέσει εκείνη την ημέρα με τη σκόνη. Είχα την αίσθηση ότι υπήρχε σκόνη παντού. Ισως μου δημιούργησε αυτήν την εντύπωση το γεγονός ότι οι στρατιώτες, μόλις κατέβαιναν από τα τζιπ και τις μοτοσικλέτες, χτυπούσαν δυνατά τις μπότες τους στο έδαφος για να τις τινάξουν» λέει σήμερα ένα παιδί εκείνης της εποχής. Θυμάται σωστά, δεν θυμάται – τι σημασία έχει; Οταν ο Φελίνι διηγούνταν τις παιδικές αναμνήσεις του από το Ρίμινι και η μητέρα του τού έλεγε ότι δεν έγιναν έτσι ακριβώς τα πράγματα, απαντούσε: «Αφού έτσι τα θυμάμαι, έτσι έγιναν».

Σε ένα καφενείο στους Αμπελοκήπους

Οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα από τα βόρεια της πόλης. Από τα χαράματα της Κυριακής, τεθωρακισμένα οχήματα και οι χαρακτηριστικές μοτοσικλέτες με το «καλάθι» στο πλάι άρχισαν να κατεβαίνουν τη Λεωφόρο Κηφισίας και την Πατησίων διασχίζοντας άδειους, σιωπηλούς δρόμους. Αραιά και πού μόνο, υπήρχαν ένας – δυο που χειροκροτούσαν, πάντα υπάρχουν αυτοί. Γερμανικής καταγωγής ή «βιαστικοί» που έσπευσαν να πιάσουν στασίδι στη νέα κατάσταση. Εκείνη την ώρα, ο Κωνσταντίνος Σταυρόπουλος έκανε την τελευταία του εκφώνηση από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών. «Εδώ ελεύθεραι ακόμη Αθήναι…».

Στη συμβολή της Κηφισίας με την Αλεξάνδρας, απέναντι από το μέγαρο Θων (εκεί όπου είναι σήμερα η Εθνική Τράπεζα), υπήρχε το καφενείο Παρθενών. Εκεί, στις οκτώ το πρωί, σταμάτησε η στρατιωτική πομπή. Και σε ένα μαρμάρινο τραπέζι υπογράφηκε η συνθήκη παράδοσης της πόλης. Από τον συνταγματάρχη Χέρμαν φον Σέφεν, τον φρούραρχο Καρβάκο, τον νομάρχη Πεζόπουλο και τους δημάρχους Αθηνών και Πειραιώς Πλυτά και Μανούσκο. Σε λιγότερο από δύο ώρες, η σβάστικα κυμάτιζε στην Ακρόπολη.

Οταν φεύγαν όλοι οι άνδρες

«Μια Κυριακή του Απριλίου που ξημέρωσε, την είδα την ανησυχία των μεγάλων. Ανησυχούσαν και ψιθυρίζανε. Και εγώ που ούτε μου περνούσε κάτι κακό απ’ το μυαλό μου, όταν είδα να φεύγουν όλοι οι άντρες το κατάλαβα […] Περνάει και η νονά με τον νονό μου και λένε της μάνας μου “πάρε τα παιδιά κι έλα και συ”. Φεύγαν αυτοί στο βουνό. Η μάνα μου γέλασε και λέει “άντε καλέ, τι φοβάστε, τι θα μας κάνουν εμάς τις γυναίκες;”. Αυτοί όμως φύγανε».

Από το έργο του Μάνου Καρατζογιάννη «Μάρτυρες των Αθηνών» που βασίστηκε σε μαρτυρίες ανθρώπων για εκείνη την ημέρα και για όλη την Κατοχή.