Τραμπισμός με ανθρώπινο πρόσωπο

Η απόφαση του Τζο Μπάιντεν να αποχωρήσουν οι τελευταίες αμερικανικές δυνάμεις από το Αφγανιστάν χαιρετίστηκε, όπως κάθε πράξη του αμερικανού προέδρου από τότε που εξελέγη, με διθυράμβους από τους διεθνείς αναλυτές. Αυτή η «ιστορική» απόφαση βέβαια δεν ήταν και τόσο ιστορική αν θυμηθούμε ότι ο προηγούμενος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε ήδη ανακοινώσει την αποχώρηση για τον Μάιο – στην πραγματικότητα, ο Μπάιντεν παρατείνει την παρουσία στρατευμάτων για μερικούς μήνες και μένει να δούμε αν η αποχώρηση τελικά θα ολοκληρωθεί. Ας μην ξεχνάμε ότι όχι μόνο ο Τραμπ αλλά και ο Ομπάμα είχε προαναγγείλει αποχώρηση, τα αμερικανικά στρατεύματα όμως βρίσκονται ακόμα στο Αφγανιστάν.

Το ενδιαφέρον σε αυτή την απόφαση δεν είναι η εναγώνια προσπάθεια των διεθνών ΜΜΕ να αναγορεύσουν κάθε κίνηση Μπάιντεν σε «ιστορική» ή «ριζοσπαστική» (αν και ελπίζουμε, καθώς η ανάμνηση της προεδρίας Τραμπ θα ξεθωριάζει, η διεθνής δημοσιογραφία να αρχίσει να θυμάται κάποια στιγμή το καθήκον που έχει να ελέγχει την εξουσία). Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι πώς ο νέος πρόεδρος βαδίζει στα χνάρια του προηγούμενου, με βασική διαφορά την ικανότητά του να φέρνει εις πέρας πολιτικές που στην εποχή Τραμπ εκφράζονταν ως ιδέες αλλά χάνονταν μέσα στο χάος της διακυβέρνησης του Ρεπουμπλικανού προέδρου.

Ενα παράδειγμα είναι η ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης και η επένδυση στις παραμελημένες υποδομές που αποτελούσαν βασικούς πυλώνες και της ρητορικής Τραμπ το 2016. Με τον Τραμπ όμως κάποιες υποσχέσεις έμειναν διακηρύξεις και άλλες εφαρμόστηκαν με αποσπασματικό και ιδεοληπτικό τρόπο, π.χ. οι συνεχείς εμπορικοί πόλεμοι. Ο Μπάιντεν αντίθετα, με βαθιά γνώση των μηχανισμών εξουσίας, μπόρεσε, βοηθούμενος και από την κρίση της πανδημίας, να κάνει αυτές τις υποσχέσεις νόμους. Στο ζήτημα των δασμών, είναι σαφές ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν τη στρατηγική χρήση του προστατευτισμού για την επίτευξη εσωτερικών (διασφάλιση θέσεων εργασίας) και εξωτερικών (ανταγωνισμός με την Κίνα) στόχων. Να υπενθυμιστεί ότι και το πρόγραμμα εμβολιασμού για τον κορωνοϊό προχωράει γοργά στις ΗΠΑ χάρη στην απαγόρευση εξαγωγών εμβολίων που εφαρμόζει η κυβέρνηση Μπάιντεν, κληρονομιά των σχεδιασμών του Τραμπ που όμως ο νέος πρόεδρος επέλεξε να διατηρήσει σε ισχύ.

Στην εξωτερική πολιτική επίσης οι ομοιότητες είναι περισσότερες από όσες η ρητορική Μπάιντεν και οι ευσεβείς πόθοι των συμμάχων των ΗΠΑ αφήνουν να φανούν. Η απόφαση αποχώρησης από το Αφγανιστάν ελήφθη μονομερώς στην Ουάσιγκτον και ανακοινώθηκε ως τετελεσμένο στο ΝΑΤΟ, με τη μεταφορά μερικών εκατοντάδων αμερικανών στρατιωτών στη Γερμανία να δίνεται ως «καθρεφτάκι» για να καθησυχαστούν οι Ευρωπαίοι. Η λεκτική έκρηξη του Μπάιντεν εναντίον του Πούτιν ότι είναι «δολοφόνος» ακολουθήθηκε από τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ των δύο ηγετών – μεταπτώσεις που θυμίζουν αυτές του Τραμπ που κάποτε απειλούσε τη Βόρεια Κορέα με αφανισμό και τελικά κατέληγε να συζητά με τον Κιμ Γιονγκ Ουν.

Το θέμα δεν αφορά φυσικά τον Τραμπ, που κι αυτός διέφερε στον πυρήνα των επιλογών του πολύ λιγότερο από τον Ομπάμα από όσο φαινόταν. Στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ βρίσκονται, μετά το διπλό σοκ του πολέμου στο Ιράκ και της χρηματοοικονομικής κρίσης, σε στρατηγικό μονόδρομο. Η μετάβαση όμως σε μια μεταυτοκρατορική ισορροπία είναι γεμάτη αντιφάσεις, τις οποίες οι τελευταίοι τρεις πρόεδροι προσπαθούν να διαχειριστούν με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Ο Μπάιντεν φαίνεται ότι προσπαθεί να συνδυάσει την αναπόφευκτη αναδίπλωση με μια πρόσκαιρη, διακηρυκτική αναβίωση του αυτοκρατορικού αναστήματος των ΗΠΑ, τουλάχιστον μέχρι να κλείσουν διάφορα μέτωπα. Το ερώτημα όμως είναι μήπως τελικά αυτή η πολιτική εντείνει τις αντιφάσεις σε σχέση με τον κυνισμό του Τραμπ που, αν και δυσάρεστος, τουλάχιστον δεν άφηνε περιθώρια για παρερμηνείες.

Ο δρ Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο London Metropolitan University