Για μια νέα… εκδημοκράτηση του δανεισμού

Οτι οι τράπεζες δεν δίνουν δάνεια είναι σαφές. Οτι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες δεν μπορούν να δώσουν δάνεια και υποχρεούνται να επενδύουν την τεράστια ρευστότητα που διαθέτουν σε επενδυτικά προϊόντα, προκειμένου να ενισχύουν την κερδοφορία τους, είναι επίσης κάτι που γίνεται κατανοητό στους περισσότερους. Για το ότι όλο αυτό το μοντέλο δεν βγάζει πουθενά, δυστυχώς κανείς δεν μιλάει.

Η αλήθεια είναι ότι πολλοί, κυρίως από το εξωτερικό, βλέπουν το τεράστιο τραπεζικό κενό που υπάρχει στην Ελλάδα και κινούνται αθόρυβα. Μελετούν την αγορά και μέσα στους επόμενους μήνες αναμένεται να δούμε κινήσεις. Η χώρα χρειάζεται τράπεζες που θα κάνουν την τραπεζική δουλειά. Θα δίνουν δάνεια, θα ρισκάρουν, θα εμπιστεύονται και θα έχουν ενεργό ρόλο σε κάθε δουλειά που γίνεται στην ελληνική οικονομία. Η αγορά θα καλύψει το κενό και οι συρρικνωμένες ελληνικές συστημικές τράπεζες θα συρρικνωθούν και άλλο εάν δεν αλλάξουν άμεσα τον τρόπο λειτουργίας τους.

Τα τελευταία στοιχεία του Εποπτικού Μηχανισμού (SSM) έδειξαν ότι ένας από τους βασικότερους δείκτες για την επιτυχία μιας τράπεζας, αυτός της απόδοσης ιδίων κεφαλαίων, είναι με διαφορά ο χαμηλότερος στην ευρωζώνη. Φτάνει στο -6,81% για τις ελληνικές τράπεζες. Πρόκειται για τον δείκτη που δείχνει πόσο αποδοτικά χρησιμοποιεί μια τράπεζα τα κεφάλαιά της για να δημιουργήσει πρόσθετα έσοδα. Χρησιμοποιείται δε ως ένδειξη αποτελεσματικότητας μιας εταιρείας.

Χωρίς να παραγνωρίζεται το περιβάλλον πανδημίας και η ανάγκη μείωσης των κόκκινων δανείων, όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα εξαιρετικά ευρωπαϊκό κλίμα για το σύνολο των ευρωπαϊκών τραπεζών. Το 2020 οι ελληνικές συστημικές τράπεζες δανείστηκαν με αρνητικό επιτόκιο από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πάνω από 41 δισ. ευρώ. Τι τα έκαναν όλα αυτά τα λεφτά; Εβαλαν άλλα 3 δισ., σύνολο 44 δισ. ευρώ και τα επένδυσαν σε ελληνικά κρατικά ομόλογα κατά το μεγαλύτερο μέρος και σε ένα μικρότερο ποσοστό σε κρατικά ομόλογα άλλων χωρών. Τράπεζες δηλαδή που λειτουργούν ως συνταξιοδοτικά ταμεία ή απλά επενδυτικά κεφάλαια. Προφανώς επιχειρηματικά πήγαν καλά. Αποκόμισαν κέρδη. Με τα κέρδη αυτά κάλυψαν τις ζημιές που τους προκαλεί το «ξεφόρτωμα» των κόκκινων δανείων.

Ολα αυτά κατανοητά. Θα ήταν και στη σωστή κατεύθυνση αν ήταν απλές επενδυτικές εταιρείες. Αλλά εδώ μιλάμε για τράπεζες. Και μάλιστα αν αθροίσουμε τα ποσοστά του ενεργητικού τους, μιλάμε για το σύνολο σχεδόν του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Ενα τραπεζικό σύστημα επενδυτής όχι δανειστής.

Κι όμως με τραπεζικούς όρους, οι τράπεζές μας είναι «πλούσιες». Κεφαλαιακά, που ήταν η μόνιμη ανησυχία από το 2010, είναι πλέον από τις πιο ισχυρές στην ευρωζώνη. Το 2020 είχαν έναν από τους καλύτερους δείκτες ρευστότητας στην ευρωζώνη. Ο δείκτης δανείων προς καταθέσεις επίσης εξαιρετικός. Ολες οι τράπεζες έχουν κατά πολύ περισσότερες καταθέσεις από ό,τι δάνεια. Με την εικόνα που δείχνουν, φανερώνουν ότι οι Ελληνες είναι οι λιγότερο δανεισμένοι στην Ευρώπη. Τη στιγμή μάλιστα που είναι και οι περισσότερο διψασμένοι για χρηματοδότηση στην Ευρώπη. Οι τράπεζές μας είναι και «νοικοκυρεμένες» σε βαθμό υπερβολής. Εχουν μειώσει τόσο πολύ τα λειτουργικά τους κόστη, με τις μειώσεις προσωπικού και καταστημάτων, που έχουν τον χαμηλότερο δείκτη κόστους προς έσοδα στην ευρωζώνη.

Ολα αυτά θα ήταν υπέροχα, αν τα εξετάζαμε από την πλευρά του επενδυτή. Με το κράτος να αποχωρεί ή να απομειώνει και τις τελευταίες του συμμετοχές σε αυτές, το ενδιαφέρον του μέσου πολίτη φορολογουμένου, μοιραία εξασθενεί για το πόσο καλά πάνε. Ως εταιρείες, πραγματικά η δουλειά που έχει γίνει είναι εξαιρετική. Αλλά οι τράπεζες δεν είναι οποιεσδήποτε εταιρείες. Είναι άλλος ο ρόλος τους στην οικονομία και το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητά τους βρίσκεται στην ίδια κατάσταση, αποδεικνύει ότι ο ρόλος αυτός δεν εκπληρώνεται.

Στην Ελλάδα για δεκαετίες η πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό ήταν προνόμιο των λίγων. Μόνο μετά το 1990 τα δάνεια «εκδημοκρατίστηκαν». Απέκτησε το δικαίωμα κάθε ενήλικος πολίτης να αγοράσει σπίτι ή αυτοκίνητο με δάνειο. Απέκτησε πρόσβαση σε χρηματοδότηση για να ξεκινήσει μια επιχείρηση ένας μικρομεσαίος επιχειρηματίας ή ένας ελεύθερος επαγγελματίας. Σε αυτές τις χρηματοδοτήσεις βασίστηκε η απογείωση του τραπεζικού συστήματος και χτίστηκε η ελληνική οικονομία του ευρώ. Αυτό το τραπεζικό σύστημα χρειάζεται και σήμερα η ελληνική οικονομία.