Μια κοινωνική συμφωνία για τους νέους εργαζόμενους

Από οικονομική σκοπιά, οι νέοι ήταν η ηλικιακή ομάδα η οποία επηρεάστηκε αρνητικά περισσότερο από κάθε άλλη ομάδα τόσο κατά την κρίση της προηγούμενης δεκαετίας όσο και κατά την κρίση της πανδημίας. Πολλοί Millennials αντιμετωπίζουν με καχυποψία το ασφαλιστικό σύστημα. Πιστεύουν ότι οι κρατήσεις των ασφαλιστικών εισφορών είναι μία περιττή απώλεια εισοδήματος. Υποκύπτουν, έτσι, στον πειρασμό να εργαστούν ανασφάλιστοι, υπονομεύοντας τη δική τους προοπτική για αξιοπρεπή διαβίωση.

Μία ιδιαίτερα θετική εξέλιξη των τελευταίων δεκαετιών είναι η ραγδαία αύξηση του προσδόκιμου της επιβίωσης. Ταυτόχρονα, παρατηρείται θεαματική μείωση των γεννήσεων. Ως αποτέλεσμα, η ηλιακή πυραμίδα στην Ελλάδα είναι αντεστραμμένη και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχισθεί και τα επόμενα χρόνια. Αυτό έχει συνέπειες για το ασφαλιστικό σύστημα. Σήμερα, η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους είναι 1,7 προς 1 όταν τη δεκαετία του 1950, όταν αναπτυσσόταν το ασφαλιστικό μας σύστημα, ήταν της τάξεως του 4 ή 5 προς 1.

Το υφιστάμενο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης – δηλαδή η κύρια και η επικουρική ασφάλιση – είναι εξ ολοκλήρου διανεμητικό. Και για τα δύο σκέλη του, οι τρέχουσες εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών χρηματοδοτούν τις συντάξεις των συνταξιούχων. Τα διανεμητικά συστήματα δουλεύουν καλά, όταν οι ασφαλισμένοι είναι πολλοί και οι συνταξιούχοι λίγοι. Αντιθέτως, δεν αποδίδουν ικανοποιητικά και δεν συμβάλλουν στην αναπτυξιακή διαδικασία, σε γερασμένες κοινωνίες, όταν οι ασφαλισμένοι λιγοστεύουν και οι συνταξιούχοι πληθαίνουν.

Η Κυβέρνηση θα καταθέσει σύντομα στη Βουλή νομοσχέδιο με το οποίο επιχειρείται ο περιορισμός της έκθεσης της κοινωνικής ασφάλισης στον «δημογραφικό κίνδυνο», μέσω της σταδιακής μετατροπής της επικουρικής ασφάλισης από διανεμητική σε κεφαλαιοποιητική. Η εμβληματική αυτή μεταρρύθμιση χτίζεται στα πρότυπα που συναντώνται εδώ και δεκαετίες σε χώρες που φημίζονται για την αποτελεσματικότητα του κοινωνικού τους κράτους, όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Σουηδία.

Στο νέο σύστημα, αντί οι εισφορές των νέων να χρησιμοποιούνται για την πληρωμή της επικουρικής σύνταξης των σημερινών συνταξιούχων, θα αποταμιεύονται σε ατομικούς λογαριασμούς («κουμπαράδες») και θα επενδύονται μέσω ενός νέου δημόσιου Ταμείου, προκειμένου να πληρωθούν οι μελλοντικές συντάξεις των ιδίων. Η αλλαγή θα αφορά τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας από 1/1/22 που έχουν υποχρέωση επικουρικής ασφάλισης και, προαιρετικά, εργαζόμενους ηλικίας κάτω των 35 ετών.

Από τη σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση δεν επηρεάζεται ούτε η καταβολή, ούτε το ύψος των σημερινών κύριων και επικουρικών συντάξεων. Σημαντικό μέρος των πόρων της νέας κεφαλαιοποιητικής επικουρικής ασφάλισης θα επενδυθούν στην εγχώρια οικονομία και, ως αποτέλεσμα, θα δημιουργήσουν περισσότερες δουλειές, θα βελτιώσουν την παραγωγικότητα και τους μισθούς και, τελικά, θα αυξήσουν τα δημόσια έσοδα (εισφορές κοινωνικής ασφάλισης αλλά και φόρους, τόσο άμεσους όσο και έμμεσους).

Η νέα επικουρική ασφάλιση κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα θα ενσωματώνει μια σειρά από καλές πρακτικές (διαφάνεια, λογοδοσία, ψηφιοποίηση, αρχές καλής διακυβέρνησης), με στόχο:

α) Την ενίσχυση της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος που επιτυγχάνεται με τη διασπορά του ασφαλιστικού κινδύνου

β) Την εξασφάλιση υψηλότερων συντάξεων στους μελλοντικούς συνταξιούχους

γ) Τη σώρευση κεφαλαίου εθνικής αποταμίευσης που θα αξιοποιηθεί προς όφελος της οικονομίας

δ) Την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των νέων στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και τη δημιουργία ισχυρών αντικινήτρων για συμμετοχή στη μαύρη, αδήλωτη αγορά εργασίας.

Το Ασφαλιστικό αποτελεί μια διαρκή άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στα αιτήματα του σήμερα και τις ανάγκες του αύριο. Υποχρέωση του νομοθέτη και, μάλιστα, εθνικής σημασίας, αποτελεί η διασφάλιση της υπόστασης βιώσιμων ασφαλιστικών φορέων που να είναι σε θέση να προσφέρουν αξιοπρεπείς συντάξεις, όχι μόνο στους τωρινούς αλλά και στους μελλοντικούς συνταξιούχους. Αυτός είναι ο στόχος της σχεδιαζόμενης ασφαλιστικής μεταρρύθμισης.

Ο Πάνος Τσακλόγλου είναι υφυπουργός Εργασίας