Συνεπιμέλεια: δικαίωμα ή υποχρέωση

Το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Μεταρρυθμίσεις αναφορικά με τις σχέσεις γονέων και τέκνων και άλλα ζητήματα Οικογενειακού Δικαίου» καθιερώνει για πρώτη φορά την υποχρεωτική συνεπιμέλεια των τέκνων, προβλέποντας ότι η επικοινωνία του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο τεκμαίρεται στο 1/3 του συνολικού χρόνου επικοινωνίας, εκτός αν ο γονέας αυτός ζητά μικρότερο χρόνο επικοινωνίας ή επιβάλλεται να καθορισθεί μικρότερος ή μεγαλύτερος χρόνος επικοινωνίας για λόγους που αφορούν στις συνθήκες διαβίωσης ή στο συμφέρον του τέκνου και εφόσον σε κάθε περίπτωση δεν διαταράσσεται η καθημερινότητα του τέκνου. Επίσης προβλέπεται υποχρεωτικά κοινή απόφαση των δύο γονέων σχετικά με την ονοματοδοσία, το θρήσκευμα, ζητήματα υγείας και εκπαίδευσης του τέκνου, καθώς και τον τόπο διαμονής αυτού. Στην πράξη όμως έχει κριθεί ότι σε θέματα επιμέλειας του τέκνου η κοινή απόφαση των δύο διαζευγμένων γονέων, η εναλλασσόμενη κατοικία, το μοίρασμα της ζωής του και οι ατέρμονες σχετικές διαφωνίες ουδόλως συνάδουν με την ισορροπία και την ομαλή καθημερινότητα αυτού.

Καταρχήν η Νομολογία των Ελληνικών Δικαστηρίων δεν αναθέτει πλέον αποκλειστικά την επιμέλεια στις μητέρες. Είναι αυξανόμενος ο αριθμός των πατεράδων που διεκδικούν και κερδίζουν την επιμέλεια των ανηλίκων τέκνων τους, πλην όμως παραμένει μεγαλύτερος ο αριθμός αυτών που αναγνωρίζουν ότι ο ρόλος της μητέρας στη ζωή των παιδιών τους είναι πρωταγωνιστικός και αναντικατάστατος. Σαφώς υπάρχουν περιπτώσεις δικαστικών αποφάσεων στις οποίες ο πατέρας αδικήθηκε ως προς την επικοινωνία με το ανήλικο τέκνο του, όπως και περιπτώσεις όπου η μητέρα μεθόδευσε την πατρική αποξένωση ως μοχλό πίεσης για την τήρηση της υποχρέωσης διατροφής εκ μέρους του πατέρα. Ομως οι περιπτώσεις αυτές αρκούν για μία ραγδαία νομοθετική μεταρρύθμιση;

Η εμπειρία μου στον χειρισμό υποθέσεων Οικογενειακού Δικαίου έχει καταδείξει ότι η συναινετική άσκηση της συνεπιμέλειας είναι δείγμα προόδου και προάγει τον δεσμό του ανηλίκου με αμφότερους τους γονείς του, όμως η υποχρεωτική άσκηση της συνεπιμέλειας οδηγεί σε αδιέξοδο. Το συμφέρον του ανηλίκου τέκνου που προσπαθούμε να διαφυλάξουμε δε συνίσταται στο στεγανό της συμμετοχής και των δύο γονέων στην ανατροφή του αλλά στην ουσιαστική κάλυψη των αναγκών του και την ομαλή διαβίωσή του. Το ως άνω νομοσχέδιο ποσοτικοποιεί τον χρόνο επικοινωνίας με τον γονέα που δεν ασκεί την επιμέλεια όμως δεν ορίζει τι θα γίνει με την καταβλητέα διατροφή. Θα καταβάλλεται αναλόγως του χρόνου που περνά το παιδί με έκαστο γονέα; Κάτι τέτοιο θα άνοιγε νέες αντιδικίες για το αναλογικό μοίρασμα του κόστους ανατροφής του τέκνου.

Εν κατακλείδι θεωρώ ότι μία δικαστική απόφαση με πλήρη επικοινωνία του γονέα που δεν ασκεί την επιμέλεια και με δικλίδες που κατοχυρώνουν την πιστή τήρησή της από τον έτερο γονέα παραμένει η ιδανική λύση προκειμένου και να μη θίγονται τα δικαιώματα των γονέων και κυρίως η ζωή του τέκνου να παραμένει κατά το δυνατόν πρακτικά και ψυχολογικά ισορροπημένη, κάτι που συνιστά την ουσία της γονικής μέριμνας που ασκούν εκ του Νόμου αμφότεροι οι γονείς.

Η Μαργαρίτα Γ. Γεωργακάκου είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, νομική σύμβουλος