Οι ΜΚΟ πυλώνας της δημοκρατίας

Πρόσφατα παρακολουθούμε σωρεία κατηγοριών εναντίον οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Δεν είναι η πρώτη φορά: οι οργανώσεις στην Ελλάδα συχνά κατηγορούνται ειδικώς και γενικώς, ενώ η ίδια η λέξη «ΜΚΟ» έχει αρνητικό πρόσημο στην κοινωνία.

Η αδικία αυτή είναι άδικη και επικίνδυνη, όμως καθόλου τυχαία.

Σημείο πρώτο. Η απαξίωση των ΜΚΟ αποτελεί συστηματική επιλογή των κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια. Οι ΜΚΟ χρησιμοποιούνται ως αποδιοπομπαίοι τράγοι για να καλυφθούν λάθη ή κενά διακυβέρνησης, αλλά και για τον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης. Στην καλύτερη περίπτωση, οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται τις οργανώσεις σαν «αναγκαίο κακό», ενώ στη χειρότερη παρουσιάζονται σαν εχθροί του έθνους: έναν χρόνο πριν, στη Λέσβο, φτάσαμε να ζήσουμε επιθέσεις και πογκρόμ ενάντια σε εθελοντές και εργαζομένους.

Συμβαίνει αλλού στην Ευρώπη ο στιγματισμός των ΜΚΟ; Καθόλου τυχαία, το παρατηρούμε σε χώρες με έντονη κυβερνητική αντι-μεταναστευτική ρητορική, όπως την Ουγγαρία και την Τσεχία.

Σημείο δεύτερο. Το οικοσύστημα της κοινωνίας των πολιτών είναι, ακόμη, ανώριμο στην Ελλάδα. Ο κοινωφελής χώρος δεν ρυθμίζεται, ούτε πλαισιώνεται νομικά. Δεν υπάρχει επίσημο ολοκληρωμένο μητρώο οργανώσεων, δεν προβλέπεται ή προστατεύεται νομικά η απασχόληση εθελοντών, δεν έχει θεσπιστεί νομικό πλαίσιο προδιαγραφών και λειτουργίας για πολλές δομές και προγράμματα ευάλωτων πληθυσμών (για παράδειγμα, ιδρύματα παιδικής προστασίας).

Ευθύνονται οι ΜΚΟ; Ξεκάθαρα όχι. Αντιθέτως, η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά την πολιτεία. Οι οργανώσεις προκαλούν και συνεισφέρουν σε πρωτοβουλίες για την κατάρτιση νομοσχεδίου ρύθμισης, το οποίο ζητούν ομόφωνα.

Σημείο τρίτο. Η οργανωμένη και συστημική συμμετοχή των πολιτών στα κοινά στη χώρα μας βρίσκεται σε δραματικά χαμηλό επίπεδο. Σύμφωνα με το World Giving Index, το οποίο μετρά την ενεργητικότητα των πολιτών στη φιλανθρωπία και στον εθελοντισμό, η Ελλάδα κατατάσσεται 125η από 126 χώρες παγκοσμίως. Μας περνούν χώρες με χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο αλλά και επίπεδο ανάπτυξης της δημοκρατίας, όπως το Μπανγκλαντές και η Γκάνα.

Στον αντίποδα, η Αμερική (πρώτη στο Index) μετρά περισσότερες από 1,5 εκατομμύριο οργανώσεις, οι οποίες απασχολούν το 10% του εθνικού εργατικού δυναμικού συνολικά και συνεισφέρουν 1 τρισ. δολάρια στην εθνική οικονομία. Οι Αμερικανοί πραγματοποιούν δωρεές ύψους 428 δισ. δολαρίων, ενώ περισσότερο από το 1/4 συμμετέχει σε δράσεις εθελοντισμού.

Ο κοινωφελής χώρος και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών διαδραματίζουν ενεργό και ηγετικό ρόλο στις σύγχρονες δημοκρατίες. Απολαμβάνουν σεβασμό και αποδοχή στο σύνολο του ανεπτυγμένου κόσμου, που τις αναγνωρίζει ως βασικά εργαλεία της δημοκρατίας και κύριο οδηγό της κοινωνικής συμμετοχής. Δρουν καταλυτικά, καλύπτοντας με ευελιξία και τεχνογνωσία κενά όπου το κράτος αδυνατεί να το πράξει, διορθώνοντας συστημικές αδικίες, εξασφαλίζοντας πρόσβαση στην υγεία, στην παιδεία και στην ευημερία σε εκείνους που δεν έχουν φωνή και διαπραγματευτική δύναμη, αναδεικνύοντας τη θεμελιώδη σημασία της προστασίας του περιβάλλοντος και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπράττοντας ενεργά με την κοινωνία και εκπροσωπώντας την ολιστικά. Είναι οργανώσεις που απαρτίζονται από σοβαρούς επαγγελματίες, δρουν σύμφωνα με λειτουργικά μοντέλα και πρωτόκολλα, χρηματοδοτούνται αξιοκρατικά, ελέγχονται και ελέγχουν το κράτος.

Αυτή την καίρια θέση οφείλει και δικαιούται να έχει η κοινωνία των πολιτών στην Ελλάδα, μακριά από κάθε συναισθηματισμό, αρνητικό ή θετικό: είναι μια σοβαρή δουλειά με σοβαρό αντίκτυπο για να την μπερδεύουμε με την ελεημοσύνη και τον αυθόρμητο εθελοντισμό ή για να τη λοιδορούμε για να καλύπτουμε την αδιαφορία μας. Η πολιτεία έχει την ευθύνη και πρέπει να αποκτήσει τη βούληση να προχωρήσει στην αναγνώριση και στον σεβασμό του κοινωφελούς χώρου, στη ρύθμιση, προστασία και πλαισίωσή του, στην ανάπτυξη αποτελεσματικών συμπράξεων και συνεργασιών και στην ανάδειξη, εντέλει, της κοινωνίας των πολιτών ως κύριο πυλώνα της ελληνικής δημοκρατίας.

Η Μυρτώ Ξανθοπούλου είναι σύμβουλος στρατηγικής για τη φιλανθρωπία και την κοινωνία των πολιτών