NON PAPER

«Θολά νερά και μίλια τέσσερα το ρέμα»

Ελέχθη πριν από αρκετά χρόνια σε ένα από αυτά τα νυχτερινά μαγαζιά μετά μουσικής και ασμάτων. Στην παρέα μας ήταν και ο «καπετάνιος». Πλοιοκτήτης δηλαδή ήταν ο άνθρωπος, αλλά από αυτούς που ξεκίνησαν δουλεύοντας στα καράβια, «όργωνε» τις θάλασσες ακόμη και όταν απέκτησε περιουσία και θεωρούσε σαφώς μεγαλύτερη τιμή τον τίτλο του «καπετάνιου» από τα εφοπλιστικά εύσημα. Τέλος πάντων, εκείνο το βράδυ βαριόταν – ήταν και η τραγουδίστρια του σιγανού και του αργόσυρτου -, πού και πού έκλεινε τα μάτια του, πρέπει να τον έπαιρνε, για δευτερόλεπτα, ο ύπνος. Και κάθε τόσο ρωτούσε τη γυναίκα του: «Ελενίτσα, αργούμε ακόμη στο Σουέζ;». Αργή, σου λέει, η πλεύση στο κανάλι. Και βαρετή σαν την τραγουδίστρια. Κοντά διακόσια χιλιόμετρα είναι αυτά. «Θολά νερά και μίλια τέσσερα το ρέμα» όπως γράφει και ο Καββαδίας.

Μεγάλωσα σε νησί, με ιστορίες ναυτικών γεμάτες παράξενα ονόματα. Βιζαγαμπαντάν, Τοκοπίλα, Μπισκάγια. Και κάθε τόσο ένα «καθώς περνούσαμε το Σουέζ». Κι ας μην έγινε τίποτα καθώς περνούσαν το Σουέζ. Ετσι, μόνο και μόνο για να το αναφέρουν το έλεγαν. Αυτό το κανάλι που άλλαξε τη ναυσιπλοΐα, που χώρισε τη Αφρική από την Ασία και ένωσε τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό. Από την εποχή των Φαραώ το οραματίζονταν, είχαν γίνει και κάποια έργα, αλλά χρειάστηκε να περάσουν κοντά 2.000 χρόνια για να αρχίσει, το 1859, ο γάλλος μηχανικός Λεσέψ τα έργα, τα οποία ολοκληρώθηκαν ύστερα από δέκα χρόνια.

Εκείνη την εποχή φαίνεται ότι επρόκειτο για μέγα γεγονός. Από όλα τα μέρη του κόσμου συνέρρεαν εργάτες για να δουλέψουν εκεί. Η Κάσος (απ’ όπου η καταγωγή της γιαγιάς μου) λένε ότι ερήμωσε. Εξ ου και το τοπικό τραγούδι «Να ‘τον να ζει ο Ντε Λεσέψ, είθεν να τον δικάσω, που μπίταρε την έρημο και ερήμωσεν την Κάσο».

Ο πολεμιστής, ο έμπορος, ο ποιητής

Εντάξει, με τα χρόνια η σπουδαιότητα αυτής καθαυτήν της κατασκευής του έργου ξεχάστηκε. Εμεινε το δεδομένο του. Οπως και με τη Διώρυγα της Κορίνθου. Που, αν και τη λέμε ακόμη Ισθμό, σαν να μας φαίνεται ότι ήταν εκεί από πάντα. Συνηθίσαμε, τις τελευταίες δεκαετίες, να λέμε ότι ο τρόπος που επεμβαίνει ο άνθρωπος στη φύση είναι καταστροφικός, κατά καιρούς όμως έχει υπάρξει και απολύτως διορθωτικός. Τόσο που ένα σφηνωμένο καράβι στο Σουέζ, που στην ουσία καταργεί το κανάλι και επιστρέφει τη γεωγραφία της περιοχής στην προ Λεσέψ εποχή, δεν ξέρω πόσα δισεκατομμύρια δολάρια ζημιώνει κάθε μέρα τον πλανήτη.

«Παγκοσμιοποίηση» θα πουν πολλοί και κάποιοι θα ξινίσουν. Οντως, ένα είδος παγκοσμιοποίησης είναι το διεθνές εμπόριο και, αν θέλουμε να πάμε στις απαρχές της, πρέπει να ανατρέξουμε στα παζάρια της Βενετίας την εποχή του Μάρκο Πόλο, εκεί όπου «…ξεφόρτωναν γονατιστές καμήλες οι Μπουχάροι / και του ‘χε εκείνη η μυρωδιά τα μέντε συνεπάρει». Γιατί το εμπόριο είναι ο κρίκος μιας αλυσίδας που προχωράει τον κόσμο. Αυτής της αλυσίδας που ο αμερικανός πρόεδρος Κουίνσι Ανταμς περιγράφει με τη φράση «Είμαι πολεμιστής ώστε να μπορεί ο γιος μου να γίνει έμπορος, ώστε να μπορεί ο γιος του να γίνει ποιητής».

Η γυνή να φοβήται τον άνδρα

Την αριστουργηματική ταινία του Γιώργου Τζαβέλλα μού θύμισαν τα αρνητικά σχόλια για τον Παύλο Κοσιώνη, τον σύντροφο της Προέδρου της Δημοκρατίας, επειδή ήταν δίπλα της στους εορτασμούς για τα 200 χρόνια. Πενήντα πέντε χρόνια μετά, στο ίδιο έργο θεατές, αφού πίσω από τα σου, ξου, μου και τις σύγχρονες λέξεις ξεπροβάλλει εκείνο το τραγικό «αστεφάνωτη». Από έναν λαό μάλιστα που πριν από τριάντα τόσα χρόνια αποθέωσε τον Ανδρέα Παπανδρέου για το νεύμα του προς τη Δήμητρα Λιάνη. Θέλει πολλή δουλειά ακόμη για να γίνει συνείδηση η ισότητα στη χώρα μας.