Η κλεψύδρα του χρόνου έχει αδειάσει προ πολλού

Η ανακοίνωση της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας σχετικά με την ύφεση του 2020, σε συνδυασμό με την πρόσφατη αναταραχή στις αγορές ομολόγων, ανέδειξαν με τον πλέον προφανή τρόπο δύο διαπιστώσεις και ένα ερώτημα σχετικά με την ελληνική οικονομία.

Από τη μια, η μικρότερη από το αναμενόμενο ύφεση της ελληνικής οικονομίας για το 2020 αποτελεί αναμφίβολα θετική εξέλιξη, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς την κατάρρευση των τουριστικών εσόδων. Δημιουργείται δε βάσιμα η προσδοκία για γρήγορη ανάκαμψη εφόσον η τουριστική αγορά επιστρέψει ως έναν βαθμό το ερχόμενο καλοκαίρι. Από την άλλη, η αναταραχή στις αμερικανικές αγορές ομολόγων και μια μικρότερη από το σύνηθες εβδομαδιαία παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων αύξησαν το κόστος δανεισμού της χώρας, υποδηλώνοντας ότι η ελληνική οικονομία παραμένει ευάλωτη σε εξωγενείς παράγοντες.

Το ερώτημα, που αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τις παραπάνω διαπιστώσεις, σχετίζεται με τη μελλοντική πολιτική της ΕΚΤ, και ειδικότερα με το τι θα συμβεί αν η πολιτική των χαμηλών επιτοκίων αναστραφεί. Πώς θα επηρεαστεί το κόστος δανεισμού της ελληνικής οικονομίας όταν η ΕΚΤ αποφασίσει ότι είναι πια καιρός να ανησυχήσει για τις επιπτώσεις στις τιμές από τη χαλαρή νομισματική πολιτική που ακολουθεί το τελευταίο διάστημα; Μια αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ θα επηρεάσει αρνητικά το κόστος δανεισμού της ελληνικής οικονομίας και, σε συνδυασμό με το ευάλωτο της δομής της, θα καταστήσει δυσκολότερη την ανάκαμψή της. Η χαλάρωση των δημοσιονομικών περιορισμών και για το 2022 λειτουργεί μέχρι ενός σημείου αντισταθμιστικά, ωστόσο τίθεται το ερώτημα τι θα συμβεί όταν εύλογα θα απαιτηθεί η επιστροφή στα πρωτογενή πλεονάσματα.

Υπάρχει απάντηση στα ερωτήματα αυτά και στις συνδεόμενες με αυτά αγωνίες των πολιτών;

Κατ’ αρχάς, απαιτείται προσεκτικός δημοσιονομικός σχεδιασμός και χρήση των λιγοστών διαθέσιμων πόρων με σύνεση και κριτήριο το μέγιστο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στο εθνικό προϊόν. Επειτα απαιτείται ο ριζικός και ταχύς μετασχηματισμός του παραγωγικού μηχανισμού της οικονομίας με βάση διεθνώς ανταγωνιστικά πρότυπα, ώστε να παραγάγει καινούργιο πλούτο που, πέραν της δυνατότητας υποστήριξης ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου για τους πολίτες της, θα την καταστήσει λιγότερο ευάλωτη σε εξωγενείς διαταραχές. Η χώρα διαθέτει τους πόρους – προερχόμενους από το περίφημο Ταμείο Ανάκαμψης – προκειμένου να προχωρήσει συντεταγμένα και αποτελεσματικά στον μετασχηματισμό αυτό.

Παρά ταύτα, ο δρόμος για την ανασύνταξη δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα. Απαιτείται σύγκρουση με κατεστημένες αντιλήψεις και λογικές που κρατούν επί δεκαετίες δέσμιες τις δημιουργικές δυνάμεις της πατρίδας μας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο χώρος της Ανώτατης Εκπαίδευσης, όπου οι δυνάμεις που βλέπουν τα ΑΕΙ της χώρας στην πρωτοπορία της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης συγκρούονται με όσους τα αντιλαμβάνονται μίζερα ως φυτώρια πολιτικών στελεχών για να τροφοδοτούν τους κομματικούς σχηματισμούς τους με ανθρώπινο δυναμικό.

Ο μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας επείγει και αποτελεί όρο εθνικής επιβίωσης. Δεν υπάρχει πλέον χρόνος για καθυστερήσεις. Η κλεψύδρα του χρόνου της ελληνικής οικονομίας έχει αδειάσει προ πολλού…

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών