Ο κίνδυνος να γίνουμε ξανά «μαύρο πρόβατο»

Ενα αφήγημα από το παρελθόν, από τις χειρότερες μέρες του Μνημονίου επέστρεψε σαν εφιάλτης την περασμένη εβδομάδα. Σε ανταπόκριση από την Αθήνα η γερμανική εφημερίδα «Handelsblatt»με τίτλο «Πρόωρη αποπληρωμή δανείων, αλλά η οικονομία παραμένει σε κρίσιμη κατάσταση», παρατηρούσε ότι η ελληνική κυβέρνηση αποπληρώνει πρόωρα δάνεια του ΔΝΤ ύψους 3,3 δισ. ευρώ, όμως το χρέος της συνεχίζει να διογκώνεται. Μόνο τυχαία δεν είναι η αναφορά της εφημερίδας στο υψηλό ελληνικό χρέος. Παρά το γεγονός ότι δημοσιονομικά η Ευρώπη υπόσχεται χαλάρωση και το 2022, οι εκτιμήσεις που υπάρχουν και στο ελληνικό οικονομικό επιτελείο, θεωρούν βέβαιο ότι μετά την άρση των lockdown όποια χώρα «εξέχει» με αρνητικά μακροοικονομικά μεγέθη, θα γίνεται αυτομάτως στόχος των αγορών. Σε αυτό το σημείο παίζεται ένα ακόμα ελληνικό στοίχημα για την επόμενη μέρα μετά την πανδημία. Πώς θα ισορροπήσει γρήγορα τα δημόσια οικονομικά της.

Ας πάρουμε τα δεδομένα ένα – ένα. Είναι σαφές ότι η μεγαλύτερη «κληρονομιά» που θα αφήσει πίσω της η περιπέτεια της πανδημίας για τις οικονομίες παγκοσμίως, θα είναι η αύξηση του δημόσιου χρέους. Στις κύριες ευρωπαϊκές χώρες, το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί μεταξύ 12 και 25 εκατοστιαίων μονάδων τη διετία 2020-2021 και θα ανέβει στο 72% έως 169% του ΑΕΠ (Γερμανία και Ιταλία αντίστοιχα). Στην Ισπανία, θα υπερβεί το 120% του ΑΕΠ, σε σύγκριση με το 95% το 2019 (και σε σύγκριση με το 40% περίπου του ΑΕΠ το 2005-2008). Στην Ελλάδα παραμένουμε εκτός ανταγωνισμού θα εκτοξευτεί πολύ υψηλότερα, πάνω από το 200%. Οπως γίνεται αντιληπτό, το στοίχημα της επόμενης μέρας θα είναι η διαχείριση όλων αυτών των «βουνών» χρέους.

Αυτά τα υψηλά επίπεδα χρέους, σε συνδυασμό με την τάση των κυβερνήσεων να ξοδεύουν περισσότερα από όσα εισπράττουν, αντιπροσωπεύουν μια επικίνδυνη κληρονομιά για τις μελλοντικές γενιές. Αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι είναι πολύ δύσκολο να μειωθεί το δημόσιο χρέος σε ονομαστικούς όρους. Ως γνωστόν αυτό γίνεται κυρίως μέσω πλεονασματικών προϋπολογισμών. Μόνο η Γερμανία ωστόσο έχει δημιουργήσει σχεδόν σταθερά δημοσιονομικά πλεονάσματα την τελευταία δεκαετία. Η Ισπανία το έκανε μόνο στα χρόνια άνθησης της φούσκας των ακινήτων και η Ελλάδα λόγω του προγράμματος διάσωσης, το έκανε την τελευταία τριετία. Ολες πλέον έχουν περάσει σε ελλείμματα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα δημοσιονομικά ελλείμματα των κύριων ευρωπαϊκών χωρών θα αυξηθούν από τα επίπεδα το 2019 (έλλειμμα μεταξύ 1,6% και 3% του ΑΕΠ με πλεόνασμα μόνο στην περίπτωση της Γερμανίας) σε επίπεδα μεταξύ 8% και 15% το 2020. Για να αρχίσει σταδιακά η αποκλιμάκωσή τους το 2021.

Την επόμενη ωστόσο μέρα μετά την πανδημία, οι οικονομίες που θα ξεχωρίσουν είναι αυτές που θα συγκρατήσουν σε πρώτη φάση τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα και σε δεύτερη θα τα μεταβάλουν σε πλεονάσματα. Αυτό επιτυγχάνεται με ένα καλύτερο κάθε χρόνο πρωτογενές αποτέλεσμα, το οποίο δεν περιλαμβάνει τις πληρωμές των τόκων του χρέους και αντικατοπτρίζει εάν μια χώρα είναι σε θέση ή όχι να καλύψει τα τρέχοντα έξοδά της από τα έσοδα που εισπράττει μέσω των φόρων. Είναι ο δείκτης που φανερώνει εάν μια χώρα, κατά τα πρότυπα των επιχειρήσεων, είναι κερδοφόρα ή έστω καλύπτει μέσω των φόρων τις δαπάνες της.

Υπό αυτό το πρίσμα, γίνεται αντιληπτό γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη ανησυχία στο οικονομικό επιτελείο από τις συνεχείς παρατάσεις που δίνονται στο άνοιγμα της οικονομίας. Σημειώνεται ότι στο αρχικό σενάριο του προϋπολογισμού προβλέπονταν πρωτογενές έλλειμμα της τάξης του 3,88% για το 2021, μετά το ιλιγγιώδες 7,5% του 2020. Ωστόσο το χαμένο πλέον πρώτο τρίμηνο οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αύξηση του ελλείμματος τουλάχιστον κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες το τρέχον έτος. Αρα σε επίπεδα κοντά στο 6%. Ισως και πιο πάνω. Σε αυτά τα επίπεδα η χώρα είναι πιθανό να χαρακτηριστεί ξανά ως το «μαύρο πρόβατο» της Ευρώπης. Αρα το επόμενο διάστημα πρέπει να δοθεί αγώνας για να ανατραπεί…