«Παλεύοντας με τους ίσκιους..»

Η περίοδος είναι έμφορτη ιστορικών διεργασιών και μεταβάσεων, πέρα από τα καθιερωμένα όρια και πλαίσια. Διόλου ευανάγνωστη, αναζητεί τα περάσματα, από τη μεταδημοκρατία της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, προς το ψηφιακό σύμπαν, κάτω από τη δοκιμασία της πανδημίας, που μεταμορφώνει τον κόσμο. Αλλάζουν οι συνθήκες για την προσωπική και συλλογική ζωή, τις κοινωνίες και την οικονομία, την πολιτική και τους θεσμούς, τις κυβερνήσεις και το κράτος, τις πολιτισμικές κατακτήσεις και τις δημοκρατικές εγγυήσεις. Αυτός ο διαφορετικός κόσμος δεν χωράει σε ερμηνευτικά πλαίσια του παρελθόντος ούτε σε αλγοριθμικές προσομοιώσεις του μέλλοντος. Γι’ αυτό κι έχει ξεχωριστή σημασία το πώς εσωτερικεύεται, ως ιστορική συναίσθηση, το παρόν με ποια συνειδησιακή εγρήγορση ατενίζεται και υπηρετείται το μέλλον.

Αυτές οι κοσμοϊστορικές αναστατώσεις βρίσκουν την Ελλάδα στην τρίτη δεκαετία του 21^ου αιώνα, μετά διακόσια χρόνια από την εθνική παλιγγενεσία και τη δημιουργία ελεύθερου κράτους, μπροστά στην τρίτη εκατονταετία του. Οι δοκιμασίες, που προηγήθηκαν και διαρκούν, της χρεωκοπίας και της επιτήρησης με τα Μνημόνια, αλλά και της πανδημίας με τις καταστάσεις ανάγκης, έχουν διαμορφώσει τη δραματική εμπειρία μιας καθημερινότητας που στενεύει και πληγώνει, μιας προοπτικής που θολώνει και φοβίζει, μιας πατρίδας που μικραίνει και αγωνιά. Αυτή η υπαρξιακή δοκιμασία της Ελλάδας επισωρεύει πολλές απώλειες κι ανατροπές, με καθοριστικές επιπτώσεις στις ερχόμενες δεκαετίες και γενιές. Ζητούμενο είναι οι κοινωνικο-πνευματικές και θεσμικο-πολιτικές παρεμβάσεις, με δημιουργικό περιεχόμενο ζωής και διαμορφωτικές δυνατότητες, για μεγαλύτερη συλλογική αυτοεκτίμηση κι αισιοδοξία. Πάρα ταύτα, πολλά από αυτά, που επιπολάζουν στην καθημερινότητά μας, είναι συμπτώματα παρακμής με δηλητηριώδεις αναθυμιάσεις. Στον δημόσιο χώρο υπάρχει διαβρωτική νοσηρότητα. Πολλοί είναι εκείνοι που ανταγωνίζονται για το ποιος έχει το πάνω χέρι μέσα σ’ αυτή την εκφυλιστική κατάσταση, ενώ άλλοι μένουν αδρανείς και μεμψίμοιροι, για όσα αχώνευτα και βάναυσα, παρελαύνουν με παιανισμούς. Ετσι, όμως, παραβιάζεται, συστηματικά, το αναφαίρετο δημοκρατικό δικαίωμα κάθε πολίτη, για υγιή δημόσιο βίο. Για να μην αναπαράγεται η στρέβλωση των πραγμάτων, η αλλοίωση των αξιών, η διάβρωση των θεσμών και η ανιστόρητη ημιμάθεια μη αντιπροσωπευτικών ηγεσιών.

Στην Ελλάδα του 2021 έχουν δοκιμαστεί και αποτύχει όλες οι κυβερνητικές πολιτικές εξαγγελίες. Εχει εξαντληθεί η δημαγωγημένη παρελθοντολογία, ως δήθεν ιστορία, αλλά και η μυθολογημένη πραγματικότητα ως δήθεν μελλοντική ευημερία. Δοκιμάστηκαν κι έμειναν ιστορικά και ηθικά, κοινωνικά και πολιτικά έκθετοι, όλοι οι κομματικοί κυβερνητισμοί, όπως κι αν αυτοπροσδιορίζονται, δεξιοί, κεντρώοι, αριστεροί. Ολοι καταγγέλλουν τους άλλους ως υπαίτιους, αλλά κανείς δεν λογοδοτεί με ειλικρίνεια. Η αναφορά στην πολιτική ευθύνη έχει καταντήσει διακωμωδημένη επικοινωνιακή πόζα, γιατί η πολιτική ευθύνη ως στάση ζωής, δεν συνοδεύεται από λογοδοσία και κύρωση. Γι’ αυτό και μαζί με την πολιτική ευτέλεια, που παφλάζει, με θόρυβο, αποκαλύπτεται η ψευδωνυμία των δήθεν κατεστημένων και η αναντιστοιχία των δήθεν αντιπροσωπευτικών ηγεσιών. Νοσηρός δημόσιος βίος, διαβλητά κατεστημένα, μη αντιπροσωπευτικές ηγεσίες και ψευδοσυνειδητοποιήσεις, πλαισιώνουν συνθήκες οριακής δοκιμασίας της δημοκρατικής νομιμότητας και μη κανονικής λειτουργίας του πολιτεύματος. Τέτοιες περιστάσεις, όμως, διαμορφώνουν και τις ριζοσπαστικές αμφισβητήσεις, αντιστάσεις και αναζητήσεις, ώστε να βγούμε από την έρπουσα πραγματικότητα, με στέρεη αυτογνωσία, ουσιαστική αυτοεκτίμηση, πραγματική αισιοδοξία και ειλικρινή εμπιστοσύνη στις δυνάμεις μας.

Η σημερινή ελληνική κοινωνία συναπαρτίζεται από τις γενιές που ενηλικιώθηκαν μετά τον Εμφύλιο και μέσα στον ψυχροπολεμικό κόσμο^. εκείνες της μεταπολιτευτικής πεντηκονταετία^. όσες πορεύτηκαν μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου και του κρατικού κομμουνισμού^. τις γενιές της επιτήρησης των δανειστών, της πανδημίας και της καραντίνας, της μεταναστευτικής ενσωμάτωσης. Από το Σύνταγμα του 1952 στη Μεταπολίτευση κι από εκεί στα χρόνια της επιτηρούμενης δημοκρατίας, των Μνημονίων και της πανδημίας, το πολιτικό μας σύστημα παραμένει αναλλοίωτο, από το δεύτερο μισό του 20^ου αιώνα προς το πρώτο μισό του 21^ου, πελατειακό και παραγοντικό, αρχηγικό και κομματοκρατούμενο, διαπλεκόμενο και κρατικοδίαιτο. Η παραταξιοποίηση των πάντων, κράτους, θεσμών και κοινωνίας, μαζί με την πολιτική όλων των κυβερνήσεων, από το 1974 μέχρι και σήμερα, να υποχρηματοδοτούν, επί μισό αιώνα, τους τομείς της παιδείας κι έρευνας, της υγείας και πρόνοιας, του πολιτισμού και του περιβάλλοντος συσσώρευσαν απώλειες ιστορικού χρόνου, σπατάλες δυνάμεων, προβλήματα κοινωνικής συνοχής και εκπτώσεις της δημοκρατίας, της πολιτισμικής και περιβαλλοντικής ισορροπίας. Οι ενεργείς γενιές και οι επερχόμενες, μέσα στο υπάρχον πολιτικό πλαίσιο και κάτω από τις απίστευτες κατεργασίες της γενικευμένης κρίσης, λαχταρούν να πάνε παραπέρα, αφήνοντας αποφασιστικά πίσω τους πολέμους και καταστροφές, εμφυλίους και διχασμούς, πτωχεύσεις και λεηλασίες, πολώσεις και φανατισμούς, δημαγωγίες και μικρολογίες, ψευδοϊδεολογίες, ψευδοηγεσίες και επικοινωνιακές σκηνοθεσίες.

Ο χρόνος τρέχει. Οι καιροί αλλάζουν. Η ζωή προχωράει. Η ιστορία διαρκεί και δεν σταματάει για να αρχίζει κάθε τόσο. Δεν φταίνε βέβαια τα φεγγάρια. «Στου καιρού την άγρια πληρωμή» επιβάλλεται να δούμε πώς διαμορφώνεται σήμερα το κοινό αίσθημα για τις συλλογικές δοκιμασίες, αλλά και πώς διαμορφώνονται οι αντιστάσεις κι εγέρσεις. Δυνάμεις υπάρχουν σε όλους τους τομείς του κοινωνικού και πολιτικού χώρου, επαρκείς και συνειδητοποιημένες, σύγχρονες και ριζοσπαστικές, για να συνομιλήσουν με τους δύσκολους καιρούς και να αναλάβουν την ευθύνη μιας τέτοιας ιστορικής συγκυρίας.

Ο Νίκος Α. Κωνσταντόπουλος είναι δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Συνασπισμού