«Πραγματικό φαινόμενο, που έχω βιώσει ως απειλή»

H σύνδεση αριστεριστών και ισλαμιστών δεν είναι καινούργια. Ο σπόρος του «ισλαμο-αριστερισμού» υπάρχει στους βρετανούς τροτσκιστές του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (Socialist Workers Party). Μαζί με άλλους πέρασαν τη θεωρία ότι οι λαοί του αραβικού κόσμου είχαν πέσει θύμα εκμετάλλευσης των δυτικών και οι ισλαμιστές μπορούσαν να πάρουν τη θέση των «απόκληρων». Ολα αυτά συνέβαιναν την περίοδο της Ιρανικής Επανάστασης, τότε που ακόμη και ο Μισέλ Φουκό έφτασε στην Τεχεράνη για να αναζητήσει την ουτοπία και να πει τελικά ότι η Επανάσταση ήταν το μέλλον του Τρίτου Κόσμου. Το Ισλάμ για πολλούς τότε θα ήταν ο πολιορκητικός κριός για να καταστραφεί ο παλιός, αντιδραστικός κόσμος του καπιταλισμού. Φυσικά οι υποστηρικτές αυτής της θεωρίας αποζητούσαν και την πλήρη σύγκρουση με τις αξίες του Διαφωτισμού. Σ’ αυτό το πλαίσιο, θα «θυσίαζαν» ακόμη και τα ατομικά δικαιώματα, κυρίως τα δικαιώματα των γυναικών.

Μέχρι ένα σημείο το Ισλάμ χρησιμοποιήθηκε από τους παλιούς αριστεριστές στη ρητορική τους για την ενδυνάμωση των μειονοτήτων ή των ομοφυλόφιλων. Για όσους έχουν μείνει χωρίς το προλεταριάτο – χωρίς δηλαδή τη μεσσιανική τάξη – τα παιδιά των μεταναστών παρέχουν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία. Αυτά είναι της γης οι νέοι κολασμένοι. Αλλά κάπου εδώ υπάρχει ένα παράδοξο. Οι ακτιβιστές αριστεροί και οι μαχητικοί ισλαμιστές δίνουν από κοινού τη μάχη στα γαλλικά πανεπιστήμια εναντίον της παράδοσης του Διαφωτισμού. Εάν, ωστόσο, οι ισλαμιστές έπαιρναν ποτέ την εξουσία, ξέρουμε ότι θα κυνηγούσαν, για παράδειγμα, τους ομοφυλόφιλους.

Οι ισλαμοαριστεριστές χρησιμοποιούν τη θεωρία της κυριαρχίας που εισήγαγαν οι μαρξιστές. Αντί, όμως, για την πάλη των τάξεων, πιστεύουν στις «κληρονομημένες ταυτότητες» (ascriptive identities), από τις οποίες δεν μπορείς να ξεφύγεις. Δεν μπορείς να ξεφύγεις, για παράδειγμα, από την κοινωνική τάξη σου μέσω της εκπαίδευσης. Μία από τις ομάδες στη Γαλλία αυτή τη στιγμή ονομάζεται «Indigenes de la Republique» με τα μέλη της να έχουν στην πλειονότητά τους ρίζες στην Αλγερία. Οι ίδιοι, λοιπόν, θεωρούν ότι το γαλλικό κράτος τούς μεταχειρίζεται σαν ιθαγενείς  – όπως τους προγόνους τους στην Αλγερία κατά την αποικιοκρατική περίοδο. Υιοθετούν μάλιστα τον όρο «έγχρωμοι» (racisés) υποδηλώνοντας όλους όσοι δεν είναι λευκοί. Οι τελευταίοι μάλιστα δεν έχουν καν το δικαίωμα να τους δείξουν αλληλεγγύη, επειδή υπάρχει ο φόβος ότι θα υπονομεύσουν το κίνημα. Προσέξτε όμως την αντίφαση: αν κάποιος από τους Indigenes δηλώσει ομοφυλόφιλος, σταματάει να είναι «racisé», επειδή θεωρείται ότι αλλοτριώθηκε από τη λευκή παρακμιακή κουλτούρα.

Ο ισλαμοαριστερισμός έχει δημιουργήσει ένα «κλίμα» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου πολλοί χρήστες δέχονται επιθέσεις επειδή είναι δήθεν ισλαμοφοβικοί ή απλώς λευκοί. Είναι αυτό που ονομάζω «διάχυτος τζιχαντισμός» (σ.σ.: μια πολύ ελεύθερη μετάφραση του όρου «atmospheric jihadism») στο νεότερο βιβλίο «The Prophet and the Pandemic». Το είδαμε στην περίπτωση του δασκάλου Σαμουέλ Πατί, που έδειξε τα σκίτσα του Μωάμεθ στους μαθητές του. Στοχοποιήθηκε λοιπόν σαν «άπιστος» από τα κοινωνικά δίκτυα και ένας απ’ όσους πιστεύουν στην τζιχάντ αποφάσισε να τον εκτελέσει. Δεν χρειάζεται να έχεις μια οργάνωση, αλλά μια «ατμόσφαιρα ισλαμοαριστερισμού» και φόβου. Η δυτική κοινωνία σ αυτή την περίπτωση είναι ο Αλλος και ο εχθρός. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο γίνεται η συζήτηση στη Γαλλία σχετικά με τον νόμο που περνάει τις αξίες της Δημοκρατίας και μάχεται αυτό που ο Μακρόν ονομάζει ισλαμικό αυτονομισμό.

Δεν γνωρίζω εάν είναι κατάλληλος ή ακατάλληλος όρος. Γνωρίζω ότι είναι ένα πραγματικό φαινόμενο. Και δεν πιστεύω ότι αφορά τις εκλογές του 2022. Εγώ ο ίδιος υπήρξα στόχος αυτών των ανθρώπων, όταν με καταδίκασαν σε θάνατο το 2016, οπότε τέθηκα υπό αστυνομική προστασία. Από τότε με θεωρούν εχθρό του Ισλάμ. Δεν ξέρω εάν ο ορθότερος τρόπος για να ερευνήσει κανείς την ύπαρξη ισλαμοαριστερισμού στα πανεπιστήμια είναι αυτός που υπέδειξε η υπουργός Βιντάλ, με τη ρητορική που το έκανε, αλλά ο ισλαμοαριστερισμός είναι πραγματικός. Αρκετοί απ’ όσους αντέδρασαν, όπως από την Ενωση Πανεπιστημίων, εκλέχθηκαν ακριβώς χάρη σε ισλαμοαριστεριστές καθηγητές, λέκτορες κ.ά. Οπότε τους χρειάζονται για την επανεκλογή τους.

Οι διακρίσεις είναι γεγονός στη γαλλική κοινωνία. Ο ίδιος ο Μακρόν είπε ότι είναι πιο εύκολο να βρεις μια θέση εάν είσαι λευκός άντρας παρά μαύρη γυναίκα. Και νομίζω ότι όλοι προσπαθούμε να υπερβούμε αυτές τις ανισότητες. Αυτή είναι μια μάχη που χωρίς αμφιβολία πρέπει να κερδηθεί. Αλλά το πρόβλημα με τους υπερασπιστές της «διαθεματικότητας» είναι ότι δεν ενδιαφέρονται για την άρση των διακρίσεων. Θέλουν ποσοστώσεις για τους ανθρώπους που θεωρούν ότι έχουν δικαιώματα στη νέα διάρθρωση της κοινωνίας: όχι με βάση τις τάξεις, αλλά με βάση τον προσδιορισμό της θρησκείας, της φυλής, του φύλου κ.ά.

Η επιρροή από τις αμερικανικές θεωρίες, την οποία ανέφερε ο Μακρόν στην ομιλία του Οκτωβρίου, αφορά μια αλήθεια. Στα γαλλικά πανεπιστήμια σταματήσαμε να μιλάμε για το φαινόμενο του πολιτικού Ισλάμ στο όνομα μιας αριστερής ιδεολογίας που θεωρεί το Ισλάμ ως τη θρησκεία των μη προνομιούχων. Οι στοχαστές μας έχουν παραλύσει από την ενοχή των «μετα-αποικιακών» σπουδών. Και οι ισλαμιστές προσποιούνται ότι συμφωνούν μαζί τους για να επιτεθούν στην παγκοσμιοποίηση και τη «νέα αποικιοκρατία».

Ο Ζιλ Κεπέλ είναι καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού, μελετητής του αραβικού κόσμου. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στη Γαλλία το βιβλίο του «The Prohpet and the Pandemic – from the Middle East to atmospheric jihadism» (εκδ. Gallimard). Στα ελληνικά κυκλοφορεί το «Εξοδος από το χάος» (Κλειδάριθμος, 2020)