«Πολιτικό {LF}σλόγκαν χωρίς {LF}επιστημονική βάση»

O όρος «ισλαμοαριστερισμός» προέκυψε από τον Πιέρ Αντρέ Ταγκιέφ, πριν από 20 χρόνια, όταν ο ίδιος αναφερόταν στη συμμαχία αριστερών και Παλαιστινίων. Οπως καταλαβαίνετε, δεν αφορούσε το Ισλάμ εκείνη την εποχή, αλλά την «ήπια» Αριστερά που υποστήριζε τις διεκδικήσεις των Παλαιστινίων εναντίον του Ισραήλ. Από την αρχή είχε αρνητική διάσταση για όσους τον χρησιμοποιούσαν. Ετσι κι αλλιώς, για την Αριστερά δεν είχε κανένα νόημα η επίκλησή του. Σύμφωνα με τους αριστερούς, δεν υποστηρίζει κανείς το Ισλάμ, αλλά τους μουσουλμάνους. Η σύγχυση ανάμεσα στα δύο είναι μια τυπική αντίδραση της Δεξιάς.

Κατ’ αρχάς, η καμπάνια εναντίον των ισλαμιστών δεν είναι καινούργια. Καινούργια είναι η ετοιμοπόλεμη διάθεση της κυβέρνησης. Θέλει η ίδια να πάει σε πόλεμο και να κατοχυρώσει τη διαμάχη, να κάνει ένα επαναλανσάρισμα ενός παλιού πολέμου. Νομίζω ότι όλο αυτό αφορά τις επόμενες εκλογές. Ο Μακρόν επιχειρεί να απαξιώσει την Αριστερά, επειδή είναι πολύ «ήπια» σε θέματα ισλαμισμού ή «αυτονομισμού» (σ.σ.: separatisme), και από την άλλη τη Μαρίν Λε Πεν. Ο στόχος είναι οι οπαδοί της τελευταίας. Δεν ενδιαφέρεται για τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους, επειδή πιστεύει ότι σε έναν ενδεχόμενο δεύτερο γύρο θα τον υποστηρίξουν κόντρα στη Λε Πεν. Γι’ αυτό στρέφει την ατζέντα σε μια περισσότερο δεξιά, «σκληρή» γραμμή.

Προσωπικά θεωρώ τον «ισλαμοαριστερισμό» ένα πολιτικό σλόγκαν χωρίς επιστημονική βάση. Αλλά και τα ίδια τα πανεπιστήμια βγήκαν μπροστά για να αντισταθούν. Ο πρόεδρος της Ενωσης Πανεπιστημίων (CPU) Λουί Βογκέλ δεν είναι καθόλου αριστεριστής. Ή το CNRS, που μάλλον ουδέτερο το χαρακτηρίζεις ως προς τις πολιτικές απόψεις. Αντέδρασαν, λοιπόν, στην προσπάθεια να αποκτήσει ο όρος επιστημονικοφανή «επένδυση» λέγοντας ότι δεν έχει καμία σχέση με την έρευνα. Αντιθέτως, τον θεωρούν επίθεση σε πολιτικές τους θέσεις και απόψεις. Κι αυτό το καταλαβαίνουμε: ως μεμονωμένοι ερευνητές έχουν τις προσωπικές τους αντιλήψεις για θέματα όπως το Παλαιστινιακό ή η μαντίλα, αλλά αυτό δεν αφορά την επιστημοσύνη τους.

Επισήμως η κυβέρνηση κάνει λόγο για τον «ισλαμοαριστερισμό». Οταν αρχίζει, όμως, και εξειδικεύει, κάνει λόγο για «διαθεματικότητα» (σ.σ.: το σύνολο των συστημικών καταπιέσεων και διακρίσεων), ακτιβιστικό φεμινισμό, ζητήματα φύλου, φυλετικοποίηση. Μόνο που όλα αυτά δεν είναι… Ισλάμ. Η «διαθεματικότητα» – είτε εγκρίνει κανείς τον όρο είτε όχι – δεν αφορά καθόλου τον ισλαμισμό ή τη θρησκεία. Από την άλλη, έχουμε και στοχαστές που ανήκουν στην Αριστερά, όπως οι μαρξιστές Ζεράρ Νουαριέλ και Στεφάν Μπον, οι οποίοι σ’ αυτό το ζήτημα στέκονται δίπλα στην κυβέρνηση. Πολύ παράδοξο!

Αυτό που βλέπω από την οπτική του πανεπιστημιακού καθηγητή είναι ότι προφανώς στη σημερινή γενιά φοιτητών, μεταπτυχιακών και επίκουρων καθηγητών υπάρχει έντονο το στοιχείο της διαφορετικότητας από άποψη καταγωγής ή φύλου. Αγαπούν όντως τη θεωρία της «διαθεματικότητας» ή της φυλετικοποίησης – ίσως περισσότερο απ’ ό,τι θα ήθελα προσωπικά. Είναι μαχητικοί για τα ζητήματα φυλετισμού ή της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Η εικόνα αυτή αντανακλά τη νέα ελίτ που προέκυψε από τη δεύτερη γενιά μεταναστών, κάτι που είδαμε στις τελευταίες εκλογές αυτοδιοίκησης. Εχουμε δημάρχους με μουσουλμανικό όνομα που δέχονται επιθέσεις για «αυτονομισμό» ή για την επέκταση της πιστοποίησης «χαλάλ» ή την πρόσδεση σε ιμάμηδες. Η διαμάχη αφορούσε μέχρι πρόσφατα τη μετανάστευση, αλλά πλέον δεν πρόκειται γι’ αυτήν. Η μετανάστευση είναι κάτι δεδομένο από τη δεκαετία του 1970. Το ζήτημα αφορά την πλήρη ενσωμάτωση και υιοθέτηση των αξιών της Γαλλικής Δημοκρατίας από αυτές τις ελίτ. Μόνο που κανείς δεν ξέρει να εξειδικεύσει αυτές τις αξίες. Εκτός αυτού, ζητείται να αποκηρύξουν τη θρησκεία και, ειδικότερα, το Ισλάμ. Να πάρουν θέση εναντίον τους. Αν δεν το κάνουν, κατηγορούνται για «αυτονομισμό». Ολη αυτή η συζήτηση, που διαπερνά και εκείνη για τον «ισλαμοαριστερισμό», είναι τελικά μια σύγκρουση γενεών. Πολλοί συνομιλητές μου δεν νιώθουν άνετα με αυτή τη νεότερη γενιά. Κάτι που συγκρίνω με τον δικό μας Μάη του ’68, όταν είχαμε επίσης χάσμα γενεών. Πολλοί καθηγητές μάλιστα στο πανεπιστημιακό κατεστημένο προέρχονταν τότε από την Αριστερά. Κι όμως, η δική μου γενιά τούς θεωρούσε όλους συντηρητικούς και ήθελε την αλλαγή. Τότε το αίτημα αφορούσε τη μαζικότερη συμμετοχή στην εκπαίδευση. Τώρα η συμμετοχή αφορά την προέλευση των φοιτητών.

Καταλαβαίνω γιατί οι φοιτητές θέλουν να ακολουθήσουν τις μετααποικιοκρατικές σπουδές, είναι πολύ δημοφιλείς. Απλώς είμαι πολύ σκεπτικιστής για την πολιτική διάσταση της τάσης. Δεν νομίζω ότι θα πάει πολύ μακριά. Και φοβάμαι όταν το ίδιο αντικείμενο γίνεται «μόδα». Καταλήγει ένα προϊόν στην ακαδημαϊκή αγορά. Η ανάγκη να προσεγγίσουμε κριτικά τη μετααποικιοκρατική ιστορία της Γαλλίας δεν είναι πάντως καινούργια. Ξεκινάει ήδη από τη δεκαετία του 1960, με την κοινωνική ανθρωπολογία και την κριτική εθνολογία.

Ο Μακρόν πιστεύει ότι θα νικήσει ποντάροντας στη μάχη του «ισλαμοαριστερισμού». Προσωπική μου άποψη είναι ότι παρόμοια ντιμπέιτ δεν έχουν λαϊκή απήχηση. Οταν οι άνθρωποι κατεβαίνουν στον δρόμο, δεν είναι για τη φυλετικότητα και το Ισλάμ, αλλά για την οικονομία και τα κοινωνικά προβλήματα. Δεν είχαμε ποτέ μαζική διαδήλωση για ταυτοτικά ζητήματα στη Γαλλία. Πιστεύω ότι ο Μακρόν θα χάσει την Κεντροαριστερά στον πρώτο γύρο. Το ζήτημα είναι πώς θα συμπεριφερθούν οι ψηφοφόροι στον δεύτερο. Ο ίδιος θεωρεί ότι θα ξαναγυρίσουν σε αυτόν λόγω της Λεπέν. Αυτό είναι το μεγάλο ντιμπέιτ. Πρόσφατα η «Λιμπερασιόν» δημοσίευσε ρεπορτάζ με δημοσκόπηση αριστερών ψηφοφόρων. Στην πλειονότητά τους απάντησαν ότι δεν θα ψήφιζαν τον Μακρόν στον δεύτερο γύρο. Κι αυτό τού έχει προκαλέσει ήδη εκνευρισμό.

Ο Ολιβιέ Ρουά είναι διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) της Γαλλίας, καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του στα ελληνικά είναι το «Είναι η Ευρώπη χριστιανική;» (εκδ. Πόλις)