Εχει και στη μεσούλα της σπαθί μαλαματένιο…

Ο Γιάνης Κορδάτος – ο πρώτος Γιάνης με ένα «νι» – υπήρξε μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα προσωπικότητα του προηγούμενου αιώνα. Πολιτικός. Διανοούμενος. Από τους ιδρυτές του ΚΚΕ και γενικός του γραμματέας το 1921. Συγγραφέας πλήθους ιστορικών μελετών, ο αναγνώστης γοητεύεται ακόμα από την ευρυμάθεια και το γλαφυρό του ύφος. Υπάρχει – φευ! – ένα αξεπέραστο πρόβλημα. Οποια εποχή και αν διαλαμβάνει ο Κορδάτος, ερμηνεύει πρόσωπα και γεγονότα υπό το πρίσμα του πιο «καθαρού» μαρξισμού. Ολες μα όλες οι συγκρούσεις είναι ταξικές. Ολες οι ανθρώπινες εκδηλώσεις – η θρησκεία, η τέχνη – υποκρύπτουν τον πόθο των καταπιεζόμενων να επαναστατήσουν και των καταπιεστών να τους υποτάξουν. Ιδεοληπτικό; Αφελές; Μονότονο; Σίγουρα δεν μαθαίνεις Ιστορία διαβάζοντας Κορδάτο.

Τον θυμήθηκα παρακολουθώντας το τρίτο κύμα φεμινισμού, το οποίο εξελίσσεται εσχάτως στην Ελλάδα σε τσουνάμι. Συγκρίνοντάς το με τα δύο προηγούμενα.

Οι ηρωικές πρωτοπόρες, οι σουφραζέτες που οργανώθηκαν σε κίνημα από τον 19ο αιώνα, μάχονταν για τα θεμελιώδη, τα οποία μονάχα αυτονόητα δεν ήταν τότε. Τη γυναικεία ψήφο. Το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό μέσω της μόρφωσης και της εργασίας. Την αυτόβουλη επιλογή συζύγου, τον καιρό που τα κορίτσια αντιμετωπίζονταν ακόμα σαν κοσμήματα ή σαν βαρίδια και έτσι μεταβιβάζονταν από τον πατέρα στον γαμπρό.

Το δεύτερο κύμα φεμινισμού συνέπεσε ή και ταυτίστηκε με τη σεξουαλική επανάσταση. Με τις αντιρατσιστικές και αντιπολεμικές εξεγέρσεις στην Αμερική. Με τον παρισινό Μάη του 1968. Οι γυναίκες διεκδικούσαν τότε την ερωτική τους ελευθερία, την εναλλαγή συντρόφων, το δικαίωμα στον οργασμό και στον πειραματισμό. Το να ταξιδεύουν με οτοστόπ, να αλητεύουν, να ανθίζουν. Το πνεύμα τους αποδίδεται ποιητικότατα στη «Μαρία Νεφέλη» του Ελύτη. «… Και το βράδυ όπου κυλιέμαι στα γρασίδια καθενού λες και κονταροχτυπιέμαι, ντρούγκου-ντρούγκου-ντρου…».

Το τρίτο κύμα, που φουσκώνει σήμερα, στέκει στους αντίποδες μάλλον τής παραπάνω χαρούμενης ελευθεριότητας. Επιδιώκει – ισχυρίζεται – να γκρεμίσει κάθε κάστρο της πατριαρχίας. Συχνά το κάνει κατά τρόπο ανοίκεια επιθετικό, ισοπεδωτικό, έως και μισαλλόδοξο.

Προφανώς έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μέχρι την πλήρη χειραφέτηση των γυναικών, ακόμα και στις δυτικές, ανεπτυγμένες χώρες. Δεν είναι μόνο οι παρενοχλήσεις, οι εν γένει κακοποιητικές συμπεριφορές. Είναι πρωτίστως η άνιση αντιμετώπιση των δύο φύλων στον επαγγελματικό στίβο από πλευράς ευκαιριών και αμοιβών. (Ακόμα και οι σταρ του Χόλιγουντ πληρώνονται κατά κανόνα λιγότερο από τους άνδρες συμπρωταγωνιστές τους). Είναι τα υπολείμματα αρσενικού σοβινισμού στο οικογενειακό δίκαιο. Είναι η παρωχημένη, αντιδραστική νοοτροπία που καλά κρατεί στις κλειστές τοπικές κοινωνίες.

Για όλα τα παραπάνω αξίζει, πρέπει να δοθούν αγώνες.

Το να προσλαμβάνεται ωστόσο ο κόσμος συλλήβδην σαν ένα πατριαρχικό κατασκεύασμα, το οποίο πρέπει να πυρποληθεί, θυμίζει τον δογματικό μαρξισμό του Γιάνη Κορδάτου.

Οταν ξεσπούν θυελλώδεις καβγάδες για το τι σημαίνει άνδρας – ή αρσενικό – «παλαιάς κοπής» (το έναυσμα έδωσε ο κωμικοτραγικός Παύλος Χαϊκάλης), όταν διαβάζεις ότι το να ανοίγεις στη συνοδό σου την πόρτα ή να της κρατάς το παλτό συνιστά πατριαρχική επιβολή… Οταν το κυνήγι του σεξισμού παίρνει σβάρνα τα έπη του Ομήρου αλλά και τις γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου… Οταν η ίδια η γλώσσα ενοχοποιείται, καθρέφτης δήθεν και όργανο της φαλλοκρατίας… Τότε το τρίτο κύμα τού φεμινισμού χάνει την πειθώ μα και τη σοβαρότητά του.

Εύκολα θα αποδείκνυε κανείς ότι απόλυτη πατριαρχία δεν υπήρξε ποτέ. Οτι ειδικά στις πλέον αρρενοκρατούμενες δομές, στην Κρήτη για παράδειγμα, πανίσχυρες μητέρες έκαναν κουμάντο. Εκείνες ξεκινούσαν και τερμάτιζαν τις αιματηρές βεντέτες. Πως η «γυναίκα-θύμα» που ξεσηκώνεται επιτέλους και εκδικείται τον άνδρα καμιά σχέση δεν έχει με την απελευθερωτική και για τα δύο φύλα ουσία του φεμινισμού.

Δεν χρειάζεται. Αρκεί να υπενθυμίσουμε τις γυναικείες μορφές, που πλήρεις θηλυκότητας και χάρης, έδιναν πάντοτε το μέτρο του ηρωισμού.

«… Κι η Λένω δεν επέρασε, δεν την επήραν σκλάβα. Σέρνει τουφέκι σισανέ κι εγγλέζικα κουμπούρια, έχει και στη μεσούλα της σπαθί μαλαματένιο…»

Μια Λένω Μπότσαρη δείχνει πάντα τον δρόμο. Σε όλους μας.