Για το μέλλον της Ευρώπης

Σε ομαλή προσγείωση ανάγκασε προ ημερών το Συμβούλιο των υπουργών της Ενωσης το Ευρωκοινοβούλιο, όσον αφορά την οργάνωση της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, η οποία προορίζεται να χαράξει την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης για τα προσεχή 10 με 20 χρόνια.

Στις 3 Φεβρουαρίου το Συμβούλιο αποφάσισε να προεδρεύεται η Διάσκεψη, από κοινού, από τους προέδρους των τριών θεσμικών οργάνων της ΕΕ (Συμβούλιο, Κομισιόν, Κοινοβούλιο). Στη Διάσκεψη θα εκθέσουν απόψεις και προτάσεις και θα ζυμωθούν αναμεταξύ τους οι κυβερνήσεις των κρατών – μελών, τα εθνικά κοινοβούλια και εκπρόσωποι όλων των ενωσιακών θεσμών. Οι τρεις αυτές κατηγορίες συμμετεχόντων ανακηρύσσονται από την απόφαση του Συμβουλίου σε ιδιοκτήτες της Διάσκεψης.

Κανένα δικαίωμα… ιδιοκτησίας επί της Διάσκεψης δεν θα έχει, όμως, μια τέταρτη κατηγορία συμμετεχόντων: οι μεμονωμένοι πολίτες, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι κοινωνικοί εταίροι και η ακαδημαϊκή κοινότητα. Ο τρόπος με τον οποίο όλες αυτές οι κατηγορίες πολιτών και οντοτήτων θα συμμετάσχουν στη Διάσκεψη, ιδίως δε το «φιλτράρισμά» τους που θα γίνει μέσω των προβλεπόμενων από την απόφαση εθνικών «γεγονότων», αφέθηκε να προσδιοριστεί από την κοινή δήλωση των τριών θεσμικών οργάνων της Ενωσης, που θα εκδοθεί τις επόμενες μέρες και θα καθορίζει, επίσης, όλες τις λεπτομέρειες διεξαγωγής της διασκεπτικής διαδικασίας, ώστε αυτή να ξεκινήσει με μια πανηγυρική σύναξη, φέτος, την Ημέρα της Ευρώπης, πιθανότατα στο Στρασβούργο.

Για έναν ολόκληρο χρόνο, από τις 20 Ιανουαρίου 2020, στο επίκεντρο των συζητήσεων ήταν η πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να αποτελέσει η Διάσκεψη τον δίαυλο που θα μεταμορφώσει βαθμιαία την Ενωση σε κοιτίδα συμμετοχικής δημοκρατίας.

Τακτικά μέλη της Διάσκεψης θα ήταν, και εδώ, οι εκπρόσωποι των τριών θεσμικών ενωσιακών οργάνων, των κυβερνήσεων και των εθνικών κοινοβουλίων. Ομως, πριν από την επίσημη έναρξή της, θα διεξάγονταν πέντε πολιτικές «Αγορές», αντίστοιχες με τις πέντε θεματικές της Διάσκεψης (περιβαλλοντική αειφορία, απαντήσεις στις κοινωνικές προκλήσεις, ψηφιακός μετασχηματισμός, προάσπιση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, ενίσχυση του παγκόσμιου πολυμερούς συστήματος οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας). Θα επρόκειτο για σώματα 250-300 ατόμων, που θα επιλέγονταν «τυχαία» μεταξύ των πολιτών όλων των κρατών – μελών, κατά τρόπο που να αντιπροσωπεύονται ισότιμα ηλικίες, φύλο, εκπαιδευτικό επίπεδο, κοινωνικοοικονομική προέλευση, όπως και γεωγραφική (αστικά κέντρα / αγροτικές περιοχές). Οι «Αγορές» θα επεξεργάζονταν προτάσεις με τη βοήθεια μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλής στάθμης και, σε αποκορύφωμα της διαδικασίας, οι εκπρόσωποί τους θα τις παρουσίαζαν στη Διάσκεψη, όπου θα «αναμετρούνταν» με τα τακτικά μέλη της για την εκπόνηση του τελικού οδικού χάρτη του ευρωπαϊκού μέλλοντος.

Οι πολιτικές «Αγορές» του Ευρωκοινοβουλίου, αν είχαν επιβιώσει από την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου, βοηθούσης και της δημοσιότητας που θα δινόταν στο έργο τους, θα επικοινωνούσαν μια βεβαιότητα στους πολίτες όλων των κρατών ότι μετέχουν σε μια κοινότητα πεπρωμένου. Περισσότερο από την εκπόνηση συνεπών και συνεκτικών δημόσιων πολιτικών, η Ευρώπη, σήμερα, έχει ζωτική ανάγκη να μάθουν οι άνθρωποί της να αναγνωρίζονται αμοιβαία και να συνυπάρχουν ως μέλη μιας πολιτικής κοινότητας που κείται πέρα από τα εθνικά εδάφη. Μακάρι η Διάσκεψη, που θα λειτουργήσει τα επόμενα δύο χρόνια σύμφωνα με τα πολιτικά desiderata των κυβερνήσεων, να επινοήσει μεθόδους παραγωγής πολιτικής που να πλησιάζουν αυτή τη στοχοθέτηση. Στο κάτω κάτω της γραφής, όπως έχει πει και ο σοφός γέρων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης Γιούργκεν Χάμπερμας, η μετάβαση σε μια ευρωπαϊκή κοινωνία της αειφορίας και της εξάλειψης των ανισοτήτων δεν θα μπορέσει να καρποφορήσει, όσο προσεκτικά και πειστικά κι αν σχεδιαστεί, χωρίς μια κοινή πρακτική διαμόρφωσης γνώμης και βούλησης, που θα τροφοδοτείται από τις ρίζες μιας ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών και θα αναπτύσσεται σε μια πανευρωπαϊκή αρένα.

Ο Πέτρος Στάγκος είναι ομότιμος καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου
της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ