Ελύτης, ελίτ κι αλήτες

Υπόδειγμα αγραμματοσύνης. Παρεμβαίνοντας στη χθεσινή συνεδρίαση της Βουλής για το εκπαιδευτικό νομοσχέδιο, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Αλέξης Τσίπρας είπε να σχολιάσει μια αποστροφή του λόγου Μητσοτάκη για Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη και, ιδίως, για την αξία που οι «Λαμπράκηδες» έδιναν στη γνώση, παράλληλα με τους κοινωνικούς αγώνες.  Ο Τσίπρας προσεβλήθη. Μα να μιλάει ο αντίπαλος, ο Πρωθυπουργός της «χούντας Μητσοτάκη», για την κληρονομιά της Αριστεράς; Πήρε λοιπόν τον λόγο, επετέθη στους λογογράφους του που του γράφουν λόγους οι οποίοι απευθύνονται σε μια κοινωνία «κουρασμένη και αποχαυνωμένη» (ναι, έτσι είπε, αποχαυνωμένη!) και επέκρινε τον «τραμπικό» έλληνα Πρωθυπουργό που πήγε να κλέψει την προοδευτική κληρονομιά των Λαμπράκηδων!

«Αναφέρθηκε [ο Μητσοτάκης] στα παιδιά της Νεολαίας Λαμπράκη εκείνης της εποχής», είπε ο Τσίπρας, «που τότε το πολιτικό, κοινωνικό και δημοσιογραφικό κατεστημένο τούς ονόμαζε αλήτες με πρησμένα πόδια» (πολύ χειροκρότημα). «Οπως τώρα εσείς αλήτες ονομάζετε τους νέους ανθρώπους που διεκδικούν ένα καλύτερο αύριο στη ζωή τους. Αλήτες, ναι. Αλήτες. Που κάνουν διαδηλώσεις κ.λπ.»

Τον άκουσα και δεν πίστευα στ’ αφτιά μου και χειροκρότησα διπλάσια ώρα απ’ ό,τι χειροκροτούσαν οι συριζαίοι βουλευτές. Ηταν τόσο σίγουρος για όσα έλεγε ο πρόεδρος Τσίπρας! Αλλά γιατί να λένε στα 1960 τούς νέους, οι εκπρόσωποι των κατεστημένων, «αλήτες με πρησμένα πόδια»;

Ο πρόεδρος Τσίπρας δεν αναρωτήθηκε, όπως φάνηκε ούτε οι χειροκροτητές του. Οπότε, αναγκαστικά, ακολουθεί μικρό φροντιστήριο, ασφαλώς στο πλαίσιο της δωρεάν παιδείας για ελλιπείς αντιπολιτευόμενους.

***

«Και επειδή σίμωνε η μέρα που το Γένος είχε συνήθιο να γιορτάζει τον άλλο Σηκωμό, τη μέρα πάλι εκείνη ορίσανε για την Εξοδο. Και νωρίς εβγήκανε κατά μπροστά στον ήλιο, με πάνου ώς κάτου απλωμένη την αφοβιά σα σημαία, οι νέοι με τα πρησμένα πόδια που τους έλεγαν αλήτες. […]»

Το παραπάνω απόσπασμα είναι από ένα πασίγνωστο ποίημα – από το «Αξιον εστί» του Οδυσσέα Ελύτη που μελοποίησε μοναδικά ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο Ελύτης κάνει αναφορά σε ένα σημαντικό γεγονός της Κατοχής, την πρώτη μεγάλης εμβέλειας αντιστασιακή πράξη κατά των κατακτητών, που διοργανώθηκε την 25η Μαρτίου 1942 – πρώτη επέτειο της Επανάστασης με Κατοχή. Ηταν η πρώτη οργανωμένη μεγάλη (και απαγορευμένη) διαδήλωση εναντίον των κατακτητών. Νέοι, μαθητές και φοιτητές, προσπάθησαν να καταθέσουν στεφάνια στον Αγνωστο Στρατιώτη στο Σύνταγμα, με αποτέλεσμα τη βίαιη και αιματηρή αντίδραση των κατοχικών δυνάμεων.

Σε αυτό το περιστατικό αναφερόταν ο Ελύτης. «Οι νέοι με τα πρησμένα πόδια που τους έλεγαν αλήτες» δεν είχαν καμία σχέση με τους Λαμπράκηδες. Ηταν οι νέοι που βγήκαν να διατρανώσουν το ελεύθερο φρόνημά τους κατά των κατακτητών. Και τα πρησμένα πόδια δεν ήταν βρισιά κακών ακροδεξιών. Ηταν πρησμένα από την αβιταμίνωση λόγω της μεγάλης πείνας του χειμώνα του 1941-42.

Το «Αξιον εστί» είναι το λαμπρό αποτύπωμα της χειραφετημένης τέχνης και της πνευματικότητας των μεταπολεμικών χρόνων. Το αγκάλιασε η Αριστερά προβάλλοντάς το ως κορυφαίο έργο των δικών της πνευματικών ελίτ. Γι’ αυτό σήμερα είναι αδιανόητη τόση αγραμματοσύνη, τόση ασχετοσύνη από έναν αριστερό πολιτικό, πρώην πρωθυπουργό, και από τους χειροκροτητές του. Τόση άγνοια του προέδρου Τσίπρα για την ιστορία, για το πνευματικό και το πολιτικό παράδειγμα που υποτίθεται τον εμπνέει.

Αν οι λεκτικές και οι πολιτικές ακροβασίες του δεν έκρυβαν ένα τεράστιο γνωστικό και πολιτικό κενό, ουσιαστικά ένα δράμα, θα μιλούσαμε για καθαρόαιμη κωμωδία.