«Από εργασιακή αναγκαιότητα σε επενδυτική ευκαιρία»

Η κρίση της πανδημίας προκάλεσε μεγάλες ανακατατάξεις στον τρόπο και χώρο της εργασίας. Πολλές επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν να παύσουν προσωρινά τις δραστηριότητές τους, ενώ όσες παρέμειναν σε λειτουργία αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν άμεσα στη νέα πραγματικότητα, με γνώμονα τη διασφάλιση της υγείας των εργαζομένων, αλλά και των πελατών τους. Ως εκ τούτου, η τηλεργασία υιοθετήθηκε σε ευρεία κλίμακα για όσους εργαζομένους ήταν εφικτή η εκτέλεση των καθηκόντων τους εξ αποστάσεως. Υπολογίζεται ότι το 40% των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ενωση εργάζεται πλέον συστηματικά από απόσταση λόγω της πανδημίας. Υπάρχουν όμως αρκετές προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ώστε ο αναγκαίος αυτός μετασχηματισμός να αποδώσει τα αναμενόμενα.

Σε καθεστώς τηλεργασίας δεν υπάρχει η δυνατότητα επίβλεψης διά ζώσης της ορθής εκτέλεσης των καθηκόντων των εργαζομένων. Αρα τίθενται ουσιαστικά ζητήματα της διοίκησης εξ αποστάσεως, όπως πώς το μάνατζμεντ επιβλέπει αποτελεσματικά τους εργαζομένους, αξιολογεί την απόδοσή τους στην εργασία με βάση το αποτέλεσμα και όχι την παρουσία στον χώρο της εργασίας και αμείβει δίκαια την εργασία που παρέχεται από αυτούς. Λόγω της αδυναμίας απευθείας διεπαφής ανάμεσα σε εργαζομένους, προϊσταμένους και συνεργάτες των οργανισμών, τίθενται μια σειρά από ζητήματα που αφορούν την παραγωγικότητα, όπως με ποιον τρόπο να εκτελούνται τα καθήκοντα των εργαζομένων σωστά και αποδοτικά, και πώς να δημιουργείται και μεταφέρεται η οργανωσιακή κουλτούρα της κάθε επιχείρησης ιδίως για τους νεοεισερχόμενους.

Προκειμένου να είναι εφικτή και αποδοτική η αξιοποίηση των πολλών ψηφιακών εργαλείων για την εργασία εξ αποστάσεως, πρέπει να αντιμετωπίζονται διάφορα τεχνολογικά θέματα σχετικά με την ψηφιακή πρόσβαση των εργαζομένων. Αυτά αφορούν την πρόσβαση στις υποδομές με ικανοποιητικές ταχύτητες, την ασφάλεια των επικοινωνιών μέσω των εργαλείων τηλεργασίας, αλλά και την αντιμετώπιση της ελλιπούς ψηφιακής γνώσης των εργαζομένων και των ανύπαρκτων διαδικασιών χρήσης των εταιρικών υποδομών τηλεργασίας.

Επίσης, είναι φανερός ο κίνδυνος διατάραξης της ισορροπίας μεταξύ της εργασίας και του προσωπικού χρόνου (work-life balance) και τίθενται μια σειρά από ζητήματα, όπως ο σεβασμός των εργασιακών δικαιωμάτων των εργαζομένων και ιδίως του ωραρίου εκτέλεσης των καθηκόντων τους, η ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και η ιδιωτικότητα των επικοινωνιών των εργαζομένων, η απομόνωση από τους συναδέλφους τους και η έλλειψη ευκαιριών ανάπτυξης και προαγωγής λόγω φυσικής απουσίας. Τέλος, θα πρέπει να υπάρχει το αναγκαίο θεσμικό πλαίσιο που να αναγνωρίζει την τηλεργασία και να επιτρέπει την κατάλληλη αναδιοργάνωση των επιχειρήσεων, ώστε να λειτουργούν και εξ αποστάσεως, με τους εργαζομένους να εργάζονται μέσω τηλεργασίας σε μόνιμη/κυλιόμενη βάση, περιστασιακά ή και ανάλογα με τις υποχρεώσεις τους. Επίσης να υπάρχουν κίνητρα στις επιχειρήσεις, ώστε να διευρυνθεί η επιλογή της τηλεργασίας για όσους εργαζομένους το επιθυμούν.

Πρόσφατη διεθνής μελέτη καταγράφει ότι το 70% των καλά αμειβόμενων στελεχών και ανεξάρτητων επαγγελματιών θέλουν να συνεχίσουν να δουλεύουν από το σπίτι, τουλάχιστον περιστασιακά, και μετά τους περιορισμούς από την πανδημία. Ηδη σε μεγάλα ευρωπαϊκά αστικά κέντρα παρατηρείται μαζική μετακίνηση στελεχών στην περιφέρεια για κατοικία και ταυτόχρονα εργασία από απόσταση, ενώ υπάρχει μεγάλη μείωση της ζήτησης επαγγελματικών χώρων στις κεντρικές εμπορικές περιοχές. Αρα είναι μεγάλη ευκαιρία για την Ελλάδα να προσελκύσει ένα σεβαστό ποσοστό από τα εκατομμύρια των νέων αυτών «διεθνών στελεχιακών νομάδων» ως μόνιμη κατοικία λόγω του εξαιρετικού κλίματος, των οικιστικών υποδομών σε όμορφα μέρη, και της άριστης αεροπορικής σύνδεσης με τα δεκάδες ενεργά αεροδρόμια σε όλη τη χώρα. Χρειάζονται κάποια απλά κίνητρα προσέλκυσης, ένα ευέλικτο θεσμικό πλαίσιο για την εργασία από απόσταση ιδιαίτερα για οργανισμούς που εδρεύουν στο εξωτερικό, ολοκληρωμένες υπηρεσίες μετεγκατάστασης και έξυπνο branding.

Ο Γεώργιος Ι. Δουκίδης είναι καθηγητής Ηλεκτρονικού Επιχειρείν στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών