Ο διαδικτυακός νόμος του Λιντς

Η ταινία του Φριτς Λανγκ «Fury» (ελληνικός τίτλος «Νέμεσις») είναι η πρώτη ταινία που έκανε ο σπουδαίος γερμανός σκηνοθέτης στις ΗΠΑ το 1936, όταν έφυγε από τη ναζιστική Γερμανία. Κεντρικός ήρωας, ένας υπάλληλος σε βενζινάδικο (Σπένσερ Τρέισι) που κατηγορείται ότι συμμετείχε σε απαγωγές και φυλακίζεται, παρόλο που η κατηγορία είναι άδικη. «Πρωταγωνιστής» της ταινίας όμως, αυτό δηλαδή που θέλει να αναδείξει ο Λανγκ και το κάνει με αριστουργηματικές σκηνές, είναι η ψυχολογία και η κτηνωδία του όχλου που ξεπαστρεύει τη λογική και πυροδοτείται από την αμάθεια. Το τυφλό μίσος που καλλιεργείται ώστε να χειραγωγείται η μάζα και να οδηγείται στην αυτοδικία. Να παραμερίζει δηλαδή την έννοια της δικαιοσύνης τόσο ως προς τη φιλοσοφική όσο και ως προς τη νομική της διάσταση. Κάπως έτσι, το αγριεμένο πλήθος καίει τη φυλακή όπου είναι κρατούμενος ο Τρέισι, θέλοντας να κάψει κι αυτόν.

Πρόκειται ίσως για μία από τις καλύτερες κινηματογραφικές καταγραφές του νόμου του Λιντς, αυτής της αποτρόπαιης και έξω από κάθε έννοια αστικής δημοκρατίας τακτικής όπου ο όχλος καταδικάζει με συνοπτικές διαδικασίες έναν κατηγορούμενο, πολλές φορές μάλιστα και για ένα ασαφές έγκλημα ή μια αόριστη καταγγελία, και εκτελεί επί τόπου την, προαποφασισμένη συνήθως, ποινή. Αν διαβάσει κάποιος σήμερα περιστατικά λιντσαρίσματος στην Αμερική, προφανώς και θα εξοργιστεί. Αναρωτιέμαι όμως αν συνειδητοποιεί ότι κάτι ανάλογο συμβαίνει σήμερα και στο Διαδίκτυο.

Θυμάμαι, για παράδειγμα, τι συνέβη πριν από έναν περίπου χρόνο, όταν ο Χρήστος Χωμενίδης, με αφορμή τον θάνατο του Θάνου Μικρούτσικου, έγραψε ένα κείμενο στο οποίο αναφερόταν στο άλλοθι που μας έδιναν τα τραγούδια του σημαντικού μας συνθέτη για να φαντασιωνόμαστε, μέσα από τζιπ, επαναστάσεις και να νομίζουμε ότι τα σινιέ ρούχα μας μύριζαν ψαρόλαδο. Κομμάτια φράσεων – ούτε καν ολόκληρες φράσεις – του κειμένου απομονώθηκαν, ερμηνεύθηκαν κατά το δοκούν και ρίχτηκαν στην αρένα του Διαδικτύου με έμμεσες πλην σαφείς προτροπές λιντσαρίσματος του καλύτερου ίσως μυθιστοριογράφου της γενιάς του – δεν ξέρω μήπως κι αυτό ήταν κατά βάθος η αιτία του λιντσαρίσματος.

Κάτι ανάλογο, και ενώ βέβαια μέσα σε έναν χρόνο έχουν συμβεί δεκάδες παρόμοια περιστατικά, έγινε και την περασμένη εβδομάδα ύστερα από μια συζήτηση που είχε στο Mega, σχετικά με το MeToo, o Γιώργος Παπαχρήστος. Φράσεις του απομονώθηκαν και πετάχτηκαν ως βορά στο Διαδίκτυο, όπου άνθρωποι, χωρίς καν να έχουν γνώση του «εγκλήματος», ζητούσαν παραδειγματική «τιμωρία» και μάλιστα σωματική ποινή. Ξύλο, σε απλά ελληνικά – άντε με το καλό και το μαστίγωμα. Λιντς και Φριτς Λανγκ reloaded.

Στη ρωγμή του χρόνου

Είναι δυο τυχαία περιστατικά που περιγράφουν μια κατάσταση η οποία έχει γίνει καθεστώς εδώ και καιρό. Καθεστώς και με την πολιτική ερμηνεία της λέξης. Μια διαδικτυακή πολιτοφυλακή που βάζει στο στόχαστρο όποια και όποιον δεν συμμορφώνεται με τη «γραμμή» της. Βρίζει και απειλεί για κάθε γνώμη που είναι αντίθετη από τη δική της. Αμολάει το σκυλί της να κατασπαράξει όποιους δεν σύρονται στο άρμα της, όσους είναι εξ ορισμού αντίθετοι με το δόγμα «μία είναι η αλήθεια και η αλήθεια είμαστε εμείς», στήνει σάιτ που εκτελούν συμβόλαια – είμαστε μεγάλοι πια για να πιστέψουμε σε συμπτώσεις. Διασπείρει φήμες, καλλιεργεί κλίμα και ανάγει σε επιστήμη τη στοχοποίηση. Συμπεριφέρεται σαν τον όχλο του Λιντς, ανακηρύσσει ενόχους και επιδίδεται σε εκβιασμούς.

Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Διότι φαίνεται ότι πέσαμε σε μια ρωγμή του χρόνου όπου – για να χρησιμοποιήσω και τα μιμίδια του συρμού – η μαγεία του Διαδικτύου συναντά την ψυχολογία του όχλου. Και τα απωθημένα τον αυταρχισμό.

Θυμάστε που το 1999 ο Κώστας Καζάκος ήταν πρόεδρος στο λαϊκό δικαστήριο που είχε στηθεί στο Σύνταγμα και καταδίκασε τον Μπιλ Κλίντον; Τότε γελούσαμε διότι για γέλια είναι αυτά τα καραγκιοζιλίκια. Τώρα, εκείνο το δικαστήριο έχει διασπαστεί σε εκατοντάδες κομματάκια και έχει διακτινιστεί σε αντίστοιχα πληκτρολόγια ανά την Ελλάδα.