Χαρακτηριστικά και δυναμική της επιδημίας

Υστερα από 12 συναπτούς μήνες εμπειρίας ολόκληρη η κοινωνία σε πλανητικό επίπεδο παρατηρεί με απορία τη δυναμική της επιδημίας και τις πολλαπλές εκπλήξεις που επιφυλάσσει ο κορωνοϊός, ανήμπορη να απαλλαγεί ή έστω να μετριάσει τις επιπτώσεις του στην υγεία, στην οικονομία και στην κοινωνική ζωή. Ενα βασικό εργαλείο πληροφόρησης και υποβοήθησης στη λήψη μέτρων ανακοπής της πανδημίας είναι τα προβλεπτικά μοντέλα. Τα μοντέλα αυτά αποσκοπούν να αποτυπώσουν την πιθανή εξέλιξη της πανδημίας και να βοηθήσουν στην απόφαση προστασίας και πρόληψης. Η ανάλυσή μας που έχει ξεκινήσει από την αρχή της επιδημίας έχει καταλήξει στα εξής βασικά συμπεράσματα.

1. Η πανδημία εξελίσσεται με τη μορφολογία αλλεπάλληλων κυμάτων διάρκειας 1-3 μηνών που ακολουθούνται από μεσοδιαστήματα σχετικής ύφεσης.
2. Ο αριθμός, η διάρκεια και η δυναμική αυτών των κυμάτων διαμορφώνονται από ποικίλους παράγοντες, γεωπολιτικούς (π.χ. μετακινήσεις, τουρισμός, αστικά κέντρα), κοινωνικούς (π.χ. δομές φιλοξενίας, οικογενειακή δομή), περιβαλλοντικούς (π.χ. θερμοκρασία, κλίμα) αλλά και παράγοντες που αφορούν τον πληθυσμό (π.χ. ηλικία, φύλο) ή άλλους που αφορούν τον ίδιο τον ιό, π.χ. μεταλλάξεις.
3. Το φαινόμενο φαίνεται να εξελίσσεται ανισομερώς στις περιφερειακές ενότητες της χώρας με συρροές κρουσμάτων ποικίλης αιτιολογίας.
4. Η περιστολή της δυναμικής αλλά και των επιπτώσεων των αλλεπάλληλων επιδημικών κυμάτων αποδεικνύεται ότι είναι δυνατή μέσω ατομικών μέτρων προστασίας (π.χ. ατομική υγιεινή, μάσκα, απόσταση) αλλά και μαζικών περιοριστικών μέτρων (π.χ. καραντίνα). Η καταλυτική επίδραση του εμβολιασμού δυστυχώς προς το παρόν δεν επενεργεί.

Οι ποσοτικές μας εκτιμήσεις αποδεικνύουν ότι στη χώρα μας έχουν επισυμβεί δύο κύρια κύματα έως τώρα. Το πρόσφατο (15 Οκτωβρίου – 10 Ιανουαρίου) ήταν διαρκέστερο με δεκάδες φορές βαρύτερη επίδραση στους δείκτες υγείας (νοσηλείες σε νοσοκομείο, ΜΕΘ, θάνατοι). Από τις 20 Ιανουαρίου, αφού προηγήθηκε ένα πολύ σύντομο διάστημα σχετικής ύφεσης 10 ημερών (1-20 Ιανουαρίου), παρατηρείται ισχυρή ανοδική δυναμική με κινούμενους ημερήσιους μέσους όρους 600-1.200 κρουσμάτων. Το φαινόμενο αυτό, αν επιμείνει και την εβδομάδα που διανύουμε, μας οδηγεί στο συμπέρασμα της ραγδαίας επιδημιολογικής επιβάρυνσης και της έλευσης του τρίτου κατά σειρά κύματος. Οι βραχυχρόνιες προβλέψεις, τις επόμενες 3 εβδομάδες, δίνουν 1.800-2.000 κρούσματα ανά ημέρα μετά τις 20 Φεβρουαρίου, ενώ την πρώτη βδομάδα του Μαρτίου πιθανώς θα κινηθούμε σε ακόμη υψηλότερα νούμερα. Για το ίδιο διάστημα δεν φαίνεται να κλιμακώνεται επικίνδυνα η χωρητικότητα των ΜΕΘ, που όμως θα αρχίσει να αυξάνει σταδιακά μετά τις 15 Φεβρουαρίου σε πάνω από 300 κλίνες.

Τέλος, αναφορικά με τον αριθμό των θανάτων, ο ημερήσιος αριθμός θα συνεχίσει να κινείται πάνω από τους 20/ημέρα (κυλιόμενος μέσος όρος), ενώ θα αρχίσει να αυξάνει προς το τέλος του μήνα. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η μεθοδολογία του μαθηματικού μοντέλου που χρησιμοποιούμε πιθανολογεί προβλέψεις 3-4 εβδομάδων με σχετικώς καλή προσαρμογή και με όρια πρόβλεψης (όρια εμπιστοσύνης) +10%. Προβλέψεις για ευρύτερα των 4 εβδομάδων χρονικά διαστήματα δίνουν μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας καθότι το μοντέλο μπορεί να διαψευστεί θετικά ή αρνητικά από τη θέσπιση ή άρση απαγορευτικών μέτρων ή άλλων απρόβλεπτων παραγόντων, π.χ. επικράτηση τροποποιημένων μεταδοτικών στελεχών. Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι εκτιμήσεις των μαθηματικών μοντέλων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με προσοχή καθώς υπάρχει πάντα η μικρή αλλά υπαρκτή πιθανότητα διάψευσης τους.

Ο Νίκος Τζανάκης είναι καθηγητής Πνευμονολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας