Οι μεταρρυθμίσεις και το ορόσημο του 2032

Διαχρονικά εξετάζοντας την πορεία της χώρας, διαπιστώνεται εύκολα ότι με μεγάλη συχνότητα είχε να αντιμετωπίσει απρόβλεπτες ανατροπές και κρίσεις. Οι περισσότερες από αυτές ήταν εμφανείς. Τις βλέπαμε να έρχονται και όμως δεν κάναμε τίποτα για να τις αποτρέψουμε. Δεν προετοιμάσαμε το έδαφος για να τις αντιμετωπίσουμε. Περιμέναμε απλά πότε θα μας χτυπήσουν. Για παράδειγμα, ήταν ξεκάθαρο από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 ότι η χώρα έχει πρόβλημα με το ασφαλιστικό της. Δεν κάναμε τίποτα. Για την ακρίβεια κάναμε όλα τα λάθος πράγματα. Δημιουργήσαμε τις προϋποθέσεις να φτάσουμε στην καταστροφή του 2009.

Η τωρινή κρίση, είναι διαφορετική. Προφανώς απρόβλεπτη ως προς την αιτία. Αλλά μας απειλεί με τα ίδια χαρακτηριστικά των προηγούμενων. Μας βρήκε απροετοίμαστους, σε κάποιους τομείς – λιγότερους από άλλες φορές – παρά το γεγονός ότι θα έπρεπε να είμαστε φυσιολογικά η πιο υποψιασμένη χώρα στον κόσμο, μετά τα συνεχή μνημόνια. Σε κάποιους άλλους η δουλειά είχε γίνει. Σε αυτή τις μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας στηρίχτηκαν οι αντοχές που επιδεικνύει η οικονομία στην κρίση.

Υπάρχουν όμως πολλά ακόμα να γίνουν. Πρόκειται για τα υπόλοιπα των μεταρρυθμίσεων και των διαχρονικών προβλημάτων που δεν έλυσαν ούτε τρία μνημόνια. Ολα αυτά ήδη αποτελούν βάρος. Ενδεχομένως και ασήκωτο, εάν η οικονομική ζημιά της πανδημίας είναι τελικά τόσο μεγάλη όσο φαίνεται.

Σε αυτό το περιβάλλον το πρόβλημα της εκτόξευσης του ιδιωτικού χρέους, δείχνει το μεγαλύτερο. Ειδικά οι οφειλές προς τις τράπεζες αποτελούν βαρίδι στην χρηματοδότηση της οικονομίας. Στις ίδιες τις προοπτικές τους. Η σημερινή κυβέρνηση ήταν επαρκώς ενήμερη για το θέμα. Οι ταχύτητες με τις οποίες κινήθηκε δεν ήταν όμως αντίστοιχες της κρισιμότητάς του. Ηρθε και η πανδημία και τις έκανε όχι μόνο πιο αργές, αλλά και επιβάρυνε την κατάσταση και με επιπλέον χρέη. Τα χρέη της πανδημίας, κάνουν πλέον το πρόβλημα εκρηκτικό. Η δε ανάγκη να βρεθεί μια λύση bypass που θα αποδεσμεύσει τις σημερινές δυνατότητες χρηματοδοτήσεων από τις τράπεζες, από τα βάρη του παρελθόντος, είναι επιτακτική.

Το ιδιωτικό χρέος είναι το ένα πρόβλημα. Τα υπόλοιπα έχουν να κάνουν με την προώθηση μεταρρυθμίσεων που θα ανεβάσουν την ταχύτητα της οικονομίας. Που θα μας βοηθήσουν να τρέξουμε αν όχι πιο γρήγορα, τουλάχιστον τόσο γρήγορα όσο οι υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Για τα δεδομένα μας αν το καταφέρουμε θα πρόκειται για έναν μικρό άθλο, καθώς μέχρι σήμερα ουδέποτε καταφέραμε να τρέξουμε με τους ευρωπαϊκούς ρυθμούς. Πλέον όμως δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια.

Το περίφημο σχέδιο Πισσαρίδη, μια δουλειά μας ομάδας εξαιρετικών οικονομολόγων, έχει πάψει από το περασμένο φθινόπωρο να ακούγεται. Πιθανότατα ενυπάρχει σε ένα μέρος του νομοσχεδίου για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αντε και στο νομοθέτημα για τις επικουρικές που προετοιμάζει το υπουργείο Εργασίας. Ολα τα υπόλοιπα στο περίμενε. Ενας μηχανισμός που εξαιτίας της πανδημίας κάνει κυρίως διαχείριση. Τα πήγε σε γενικές γραμμές καλά, αλλά δεν προχώρησε σχεδόν τίποτα για τους μακροπρόθεσμους κινδύνους.

Η δεκαετία 2020-2030 όμως που διανύουμε είναι κομβικής σημασίας, καθώς τη διαδέχεται η δεκαετία του 2030-2040 που μπορεί να είναι πιο δύσκολη. Η τελευταία συμφωνία για το χρέος του 2018 προβλέπει ότι από το 2032 και μετά θα αρχίσουν να αποπληρώνονται τα δάνεια και μεγάλο μέρος των τόκων των δανείων που έχουμε πάρει από το ευρωσύστημα. Οι δαπάνες του προϋπολογισμού για την αποπληρωμή του χρέους θα αυξηθούν. Η χώρα το 2032 με τα σημερινά δεδομένα θα πρέπει να βγει από τον προστατευτικό αναπνευστήρα. Ο χρόνος που έχουμε αγοράσει έχοντας πληρώσει ένα βαρύ λογαριασμό, τελειώνει τότε. Ο χρονικός ορίζοντας είναι σαφής. Το θέμα είναι πώς προετοιμαζόμαστε.

Για να τα καταφέρουμε χρειάζεται ένα σχέδιο μακράς πνοής. Χωρίς πολιτικές φοβίες, χωρίς πισωγυρίσματα. Κυρίως απαιτείται ένα ρεαλιστικά εφαρμόσιμο σχέδιο που θα μας θωρακίσει ακόμα περισσότερο από νέες απρόβλεπτες κρίσεις. Ενα σχέδιο που θα μας προετοιμάζει και για τη δοκιμασία που μας περιμένει μετά το 2032…