Η κατασκευή του «ισλαμοαριστερισμού»

Λίγες μέρες μετά τη δολοφονία του Σαμουέλ Πατί και τον εύλογο αποτροπιασμό που προκάλεσε, ο γάλλος υπουργός Παιδείας Ζαν-Μισέλ Μπλανκέ μίλησε για έναν «ισλαμοαριστερισμό» που λυμαίνεται τα πανεπιστήμια, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι ο δολοφόνος του Πατί είχε επηρεαστεί από τους ανθρώπους που είχαν ενθαρρύνει αυτή τη «διανοητική ριζοσπαστικότητα» και επιμένοντας ότι υπάρχουν στη γαλλική ανώτατη εκπαίδευση ισχυρά «ισλαμοαριστερίστικα ρεύματα» που προκαλούν μεγάλα προβλήματα.

Υποστήριξη στη δήλωση του γάλλου υπουργού θα σπεύσει να προσφέρει ένας μεγάλος αριθμός πανεπιστημιακών και ερευνητών, ανάμεσά τους μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της γαλλικής θεωρητικής σκηνής, που θα υπογραμμίσουν ότι το πρόβλημα είναι μια ιδεολογία που τονίζει την αποαποικιακή διάσταση, την ταυτότητα του ιθαγενούς και την πολυπολιτισμική ρητορική αλλά και το μίσος για τους «Λευκούς» και τη Γαλλία.

Διατυπωμένη αρχικά από τον Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ για να περιγράψει τη συμμαχία ανάμεσα σε ομάδες της Ακρας Αριστεράς και ισλαμιστικές τάσεις με αντικείμενο την αλληλεγγύη στην Παλαιστίνη, η έννοια του «ισλαμοαριστερισμού» δείχνει να αποκτά στη Γαλλία μια φόρτιση που σε άλλες χώρες μπορεί να φαντάζει ακόμη και ανοίκεια, εάν αναλογιστούμε πόσο αυτονόητη έχει γίνει η επίκληση της πολυπολιτισμικότητας.

Η ίδια η έννοια δείχνει να έχει σοβαρά προβλήματα ως προς το τι ακριβώς περιγράφει. Τα περισσότερα από τα κινήματα στα οποία αναφέρεται θα χαρακτηρίζονταν μάλλον ως ριζοσπαστικές εκδοχές αντιρατσισμού, αριστερές ως προς την πολιτική «τοπογραφία», χωρίς κάποια ιδιαίτερη «ισλαμιστική αναφορά». Ακόμη περισσότερο ισχύει εάν δούμε τους κοινωνικούς επιστήμονες που βρέθηκαν στο στόχαστρο και που κατεξοχήν μελετούν τον ρατσισμό και τις πολλαπλές επιβιώσεις της αποικιοκρατίας. Μάλιστα, εντυπωσιάζει το γεγονός ότι αυτή η πολεμική στη Γαλλία έχει πάρει και τον χαρακτήρα μιας επίσημης κυβερνητικής εκστρατείας σχεδόν, καθώς ανάλογες πολεμικές για τα προβλήματα της πολυπολιτισμικότητας έχουν υπάρξει και σε άλλες χώρες, όμως όχι με μια επίσημη κυβερνητική επίνευση. Ούτε είναι τυχαίο ότι μόνο στη Γαλλία συζητιέται η ανάγκη νομοθεσίας για τον «σεπαρατισμό» ή ότι μπορεί να βγαίνει ο υπουργός Εσωτερικών και να δηλώνει σοκαρισμένος επειδή στα σουπερμάρκετ υπάρχουν ράφια με τρόφιμα κόσερ και χαλάλ.

Η αιτιολογία που συνήθως προβάλλεται είναι ότι η Γαλλία αντιμετωπίζει μια πραγματικότητα που είναι διαφορετική από αυτήν άλλων χωρών και ότι έχει πολύ μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων της ισλαμιστικής τρομοκρατίας από άλλες ευρωπαϊκές χώρες και κατά συνέπεια ένα πιο σοβαρό και επείγον πρόβλημα να αντιμετωπίσει.

Από την άλλη, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η Γαλλία δεν έχει ξεπεράσει ακόμη τα προβλήματα της κληρονομιάς της αποικιοκρατίας και του ρατσισμού. Πλήθος στατιστικών έχουν δείξει ότι η πρόσβαση στην αγορά εργασίας είναι πιο δύσκολη για τους μουσουλμάνους στη Γαλλία, ότι η ευρύτερη περιοχή του Παρισιού αποτυπώνει αυτές τις ανισότητες, όπως και ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές μορφές ρατσιστικών επιθέσεων. Ακόμη και στις στατιστικές θνητότητας από την πανδημία την περασμένη άνοιξη αποτυπώθηκαν τέτοιες ανισότητες. Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει σε αυτό και το γεγονός ότι ο Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν, κατεξοχήν κόμμα που υποστηρίζει μια «λευκή» Γαλλία, διατηρεί ιδιαίτερα σημαντική απήχηση. Ούτε είναι τυχαίο ότι παρότι κυριαρχεί η αντίληψη των «προαστίων» ως επικίνδυνων εκκολαπτηρίων βίας, λίγα πράγματα γίνονται για να αντιστραφεί η κοινωνική συνθήκη.

Ακόμη και η ανεξιθρησκία και η έμφαση στη laicité δείχνουν να αντιμετωπίζονται ως πλευρές ενός ιδιότυπου πολέμου των πολιτισμών, εάν αναλογιστούμε όχι μόνο την υπόθεση με τη μαντίλα, αλλά και τις πολεμικές γύρω από «μπουρκίνι», όταν o τότε πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς θα υποστηρίξει ότι αυτός ο τύπος μαγιό δεν είναι συμβατός με «τις αξίες της Γαλλίας και της Δημοκρατίας».

Προφανώς και όλα αυτά δεν μειώνουν τη σημασία που έχει το γεγονός μιας πραγματικής απήχησης που έχει μια «τζιχαντιστική» ιδεολογία, όπως αποτυπώθηκε και στο φαινόμενο των εθελοντών στις γραμμές του «Ισλαμικού Κράτους». Ομως, η στοχοποίηση του συνόλου των μουσουλμάνων ή η ακόμη μεγαλύτερη εμπλοκή σε πολεμικές επιχειρήσεις ούτε ερμηνεία αποτελούν ούτε, πολύ περισσότερο, απάντηση.

Σε αυτό το φόντο, η έννοια του «ισλαμοαριστερισμού» εμπεριέχει, ιδίως όταν επεκτείνεται στην κριτική επιστημονική έρευνα και την ανάλυση κοινωνικών δυναμικών, έναν μεγάλο κίνδυνο όχι μόνο να προσδιοριστεί ως «εχθρός» ένα υπαρκτό (και εν πολλοίς αναγκαίο) αντιρατσιστικό και αποαποικιακό κίνημα αλλά και να χαθεί η δυνατότητα αναγνώρισης και άρα αντιμετώπισης του προβλήματος της επιβίωσης του ρατσισμού και της αποικιοκρατικής λογικής σε μια Ευρώπη που δυσκολεύεται ακόμη να συμφιλιωθεί με το γεγονός ότι δεν μπορεί να επικαλείται, εδώ και αρκετό καιρό, μια «λευκή» ταυτότητα.