Ο διασυρμός {LF}της καρδιάς μας

Σε ανύποπτο χρόνο – μια δεκαετία πριν από την έκρηξη της πανδημίας – με είχε απασχολήσει ένα μαζικό κοινωνικό φαινόμενο που πήρα την πρωτοβουλία να το βαφτίσω «ηδονοβλεπτικό πουριτανισμό». Τότε η αφορμή – ο πυροκροτητής, αν προτιμάτε – ήταν το «σκάνδαλο» με το πρώτο αισθησιακό DVD της Τζούλιας Αλεξανδράτου. Οι (όχι και τόσο) παλαιότεροι θα θυμούνται ότι αρχικά η καλλονή εμφανιζόταν στα κανάλια και διαρρήγνυε τα ιμάτιά της πως το περίφημο DVD δεν ήταν παρά προϊόν κλοπής προσωπικών της δεδομένων. Οι πιο παρατηρητικοί ανάμεσά μας έγειραν την ένσταση ότι για «προϊόν κλοπής» ήταν ιδιαίτερα καλοφωτισμένο και καλογυρισμένο – με τρικάμερο, παρακαλώ -, χώρια που μπορούσε να το βρει εύκολα κανείς σε όλα τα περίπτερα της χώρας και να το αποκτήσει στο φως της ημέρας, αφού καταβάλλει πρώτα ένα σεβαστό εικοσάευρο. Πριν αλέκτορα φωνήσαι, η Αλεξανδράτου άλλαξε τροπάρι άρδην, ζήτησε δημοσίως «συγγνώμη» για την αποπροσανατολιστική της δήλωση και άνοιξε τα φτερά της σε μια νέα ζωή και σε μια νέα σταδιοδρομία, υπό τα βλέμματα και υπό τα χειροκροτήματα μιας μερίδας της μαθητιώσας νεολαίας που είχε προσέλθει στο τηλεοπτικό στούντιο. Ηταν άνοιξη του 2010. Τα social media έβγαζαν ακόμη δοντάκια.

Θα ήταν εξαιρετικά ανεύθυνο εκ μέρους μου να ισχυριστώ ότι ο ηδονοβλεπτικός πουριτανισμός είναι αυστηρά ελλαδικό φαινόμενο: τον εντοπίζουμε εξίσου στους γάλλους αντιστασιακούς που κουρεύουν γουλί και ξεγυμνώνουν όσες συμπατριώτισσές τους είχαν (κατηγορηθεί πως) διατηρούσαν ερωτικές σχέσεις με τους Γερμανούς – τον αποκαλούμενο «οριζόντιο δωσιλογισμό» – όπως και στα «στρατά» όλου του κόσμου που βιάζουν για να τιμωρήσουν/εξευτελίσουν τις γυναίκες του εχθρού.  Ούτε είναι σωστό να αποδώσουμε την έξαρση του ηδονοβλεπτικού πουριτανισμού στη διάδοση των social media. Προφανώς προϋπήρχε. Μολαταύτα, εάν μπορούμε να πιστώσουμε κάτι αποκλειστικά στα social media είναι ένα παράταιρο και μέχρι πρότινος ακατόρθωτο επίτευγμα: την καθολική χρήση και ταυτόχρονα τον παροπλισμό του διασυρμού. Σαν να καταδικάζεις κάποιον σε θάνατο και να τον αφήνεις ελεύθερο την ίδια στιγμή.

Αυτή η παραδοξότητα βασίζεται στη διττή φύση των social media – κάτι που παρατηρεί η Τζούλια Ρόμπερτς στον Χιου Γκραντ ήδη από το «Νότινγκ Χιλ» του μιντιακά πρωτόγονου 1999: είναι πρόσκαιρα και διαχρονικά σε κοινή συσκευασία. Ο,τι καταγράφεται στα social media – καταγγέλλεται, αποκαλύπτεται, συκοφαντείται, λοιδορείται κ.ο.κ. – είναι προορισμένο να επικαλυφθεί πολύ σύντομα από την επόμενη καταγγελία / αποκάλυψη / συκοφαντία / λοιδορία κ.λπ., αλλά… – προσέξτε τη λεπτή διαφορά: δεν διαγράφεται. Παραμένει σε ένα παράλληλο σκοτεινό ψηφιακό σύμπαν, σε έναν δυστοπικό ενεστώτα διαρκείας, από όπου μπορεί να ανασυρθεί ανά πάσα στιγμή με μια απλή πληκτρολόγηση. Ετσι, μπορείς να αθωώνεσαι επ’ άπειρον και να καταδικάζεσαι επ’ άπειρον χωρίς ποτέ να αθωώνεσαι ή να καταδικάζεσαι κατ’ ουσίαν. Είναι να μην σου τύχει· το «να μην σε πιάσουν στο στόμα τους» στην κβαντική του διάσταση.

Η απονομή ψηφιακής δικαιοσύνης – ή ψηφιακής αυτοδικίας, όπως είναι το πιο σωστό – παρέχει και άλλες διευκολύνσεις, τόσο στον κατήγορο όσο και στον κατηγορούµενο. Απαλλάσσει τον κατήγορο από την υποχρέωση να προσκομίσει οποιοδήποτε αποδεικτικό στοιχείο· καθιστά αυτομάτως «ένοχο» όποιον ονοματίσει ως «ένοχο». Από την άλλη μεριά, αυτή η σκανδαλώδης σχετικότητα -όλοι (δεν) είμαστε ένοχοι – πίπτει ως μάννα εξ ουρανού και για τον πραγματικό «ένοχο»: μπορεί να επικαλεστεί την έλλειψη στοιχείων προκειμένου να αθωωθεί. Μπορεί να εκμεταλλευτεί επίσης τον «πρόσκαιρο» χαρακτήρα της ενασχόλησης των social media με το άτομό του περιμένοντας να στραφεί ο προβολέας του διασυρμού στον επόμενο «ένοχο» – εάν μάλιστα δεν είναι και τόσο μοιρολάτρης μπορεί να συμβάλλει και ο ίδιος στη μετατόπιση του προβολέα. Ολα γίνονται.