Ο Μαρμαρωμένος Αρχηγός

Δεν ξέρω ποιος είπε «ποτέ μην κάνεις προβλέψεις, ιδίως για το μέλλον» ή ότι «είναι επικίνδυνο να κάνεις προβλέψεις, ιδίως για το μέλλον». Αλλοι το αποδίδουν στον Νοστράδαμο, άλλοι στον Μαρκ Τουέιν και άλλοι στο Σαμ Γκόλντουιν της Μέτρο Γκόλντουιν Μάγερ.

Μια ελαφρά παραλλαγή αποδίδεται στον φυσικό Νιλς Μπορ: «Είναι πολύ δύσκολο να προβλέπεις, κυρίως το μέλλον».

Η δυσκολία φυσικά δεν τρομάζει. Στη χώρα της Πυθίας ή του Τειρεσία οι μαντείες και οι μαντεψιές είναι είδος καθημερινότητας.

Με τα χρόνια έχω κατασταλάξει στην άποψη ότι η δυσφορία πολλών συμπολιτών μας για τις δημοσκοπήσεις προκύπτει επειδή υποψιάζονται ότι μαντεύουν διαφορετικά πράγματα από όσα πιθανολογούν εκείνοι.

Γενικώς η πρόβλεψη των μελλούμενων θεωρείται κάτι σαν οξύνοια ή έστω οξυδέρκεια. Ασκείται πεισματικά σε κάθε καφενείο της επικράτειας. Γοητεύει και τους καλύτερους των καλυτέρων.

Ο Πολάκης, ας πούμε, προεξόφλησε με βεβαιότητα πως «είναι δεδομένο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα ξανάρθει στο τιμόνι της χώρας» (23/1).

Πώς το ξέρει; Δεν το ξέρει. Το υποθέτει ή το ελπίζει, κάτι απολύτως θεμιτό.

Θυμίζω ότι τον Σεπτέμβριο του 1949 ο Ν. Ζαχαριάδης είχε φύγει από την Ελλάδα «με το όπλο παρά πόδα», το όπλο έμεινε εφεξής «παρά πόδα» κι ο ίδιος δεν επέστρεψε στην Ελλάδα παρά μετά θάνατον και πολλές δεκαετίες αργότερα.

Το 1949 ήταν μόλις σαράντα έξι ετών. Είχε ακριβώς τη σημερινή ηλικία του Αλέξη Τσίπρα. Αλλοι άνθρωποι, φυσικά. Αλλες εποχές. Κι άλλωστε κανένα προηγούμενο δεν διασφαλίζει το μέλλον.

Ο Ν. Μαραντζίδης αναρωτιόταν πρόσφατα «μπορεί δηλαδή το εκλογικό σώμα να εμπιστευτεί ξανά τον Τσίπρα ή η σχέση αυτή πέρασε για πάντα στο παρελθόν;».

Και απάντησε «ναι, μπορεί. Οχι απαραιτήτως φέτος ή του χρόνου αλλά σε βάθος χρόνου, ναι, μπορεί» («Καθημερινή της Κυριακής», 24/1).

Σε πόσο μακροπρόθεσμα «βάθος χρόνου» δεν προσδιορίζεται διότι, όπως έλεγε σοφά κι ο Κέινς, το μόνο σίγουρο «μακροπρόθεσμα» είναι ότι «θα είμαστε όλοι νεκροί».

Αντιλαμβάνομαι ότι είναι ένας ευγενικός τρόπος για να πει ο Μαραντζίδης ότι «ο Τσίπρας δεν είναι τελειωμένος» – χειρονομία αβροφροσύνης μάλλον άσκοπη, διότι ουδείς γνωρίζει αν είναι ή δεν είναι.

Αλλωστε από το «όπλο παρά πόδα» του Ζαχαριάδη έως το 2015 χρειάστηκε να περάσουν εξήντα έξι χρόνια έως ότου η Αριστερά διεκδικήσει ξανά την εξουσία στην Ελλάδα.

Πιο συγκρατημένα, ο Ν. Αλιβιζάτος εκτιμά ότι το 2029 «η Κατερίνα Σακελλαροπούλου θα ολοκληρώνει τη δεύτερη θητεία της στην Προεδρία της Δημοκρατίας». Υποθέτω, εφόσον επανεκλεγεί το 2025.

Στη συνέχεια και «γύρω στο 2035» θα οδηγηθούμε σε έναν «νέο δικομματισμό» και «το σταθερά επαναλαμβανόμενο μοντέλο αντιπαράθεσης» θα οδηγήσει σε «θεαματική αναδιάρθρωση του πολιτικού συστήματος» (Νίκος Κ. Αλιβιζάτος, «Δυο βήματα μπρος, ένα πίσω. 8+1 πολυτάραχες δεκαετίες», Μεταίχμιο, 2020, σ. 514-517).

Μπορεί. Μακάρι να ζούμε τότε και να τα κουβεντιάζουμε με τον Νίκο, όπως κάνουμε εδώ και μερικές δεκαετίες.

Από την άλλη πλευρά οφείλω να ομολογήσω ότι εγώ χάρισμα δεν διαθέτω. Δεν ξέρω αν θα επανέλθει ο Τσίπρας, ούτε αν θα έχουμε νέο δικομματισμό ή κάποιο σκορποχώρι, ούτε αν και πότε θα ξαναβρεθεί ο ΣΥΡΙΖΑ στο τιμόνι της χώρας.

Δεν είμαι βέβαιος δηλαδή ότι η πολιτική αποτελεί κλάδο των θετικών επιστημών κι ότι περιέχει επαναλαμβανόμενα φαινόμενα (όπως ο κομήτης του Χάλεϊ που επιστρέφει στη Γη κάθε 75 με 76 χρόνια) ή προδιαγεγραμμένες περιοδικές επανεμφανίσεις (όπως η εποχική γρίπη).

Ούτε φυσικά πιστεύω ότι υπάρχει «Μαρμαρωμένος Αρχηγός» κατά τα πρότυπα του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά» που περιμένει «πάλι με χρόνια με καιρούς» να ξεμαρμαρώσει για να πάρει την Πόλη ή να φέρει τη «δεύτερη φορά Αριστερά».

Στη σύγχρονη δημοκρατία αντιθέτως ο κάθε πολιτικός ορίζει την τύχη του. Η κάθε κοινωνία την εκλογή ή την επανεκλογή του. Η κάθε στιγμή το μέλλον.

Κι οι επιστροφές είναι λίγες και βασανιστικές. Ο Ευ. Βενιζέλος επέστρεψε αλλά ύστερα από μια Μικρασιατική Καταστροφή, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ύστερα από μια χούντα και μια τραγωδία στην Κύπρο, ο Ανδρέας Παπανδρέου ύστερα από ένα Ειδικό Δικαστήριο. Κορυφαίες εξαιρέσεις σε έναν βαρύ κανόνα.

Είναι περιττό λοιπόν να προαναγγέλλουμε ένα μέλλον το οποίο ούτε γνωρίζουμε, ούτε ορίζουμε. Και του οποίου η προεξόφληση καλλιεργεί απλώς εντυπώσεις.

Εχω σημειώσει ξανά ότι το δυστύχημα του ΣΥΡΙΖΑ ήταν το ποσοστό με το οποίο ηττήθηκε το 2019. Το 31,5%.

Του δημιούργησε την ψευδαίσθηση ότι η ήττα του δεν ήταν στρατηγική, ούτε συντριπτική. Ηταν και τα δύο.

Του θώπευσε την τραυματισμένη πεποίθηση ότι ο Τσίπρας παραμένει βαρύ χαρτί της πολιτικής. Μπορεί ναι, μπορεί και όχι, κανείς δεν ξέρει.

Του έθρεψε την αυταπάτη μιας γρήγορης επιστροφής στην εξουσία. Τίποτα δεν το επιβεβαιώνει.

Είναι φυσιολογικό λοιπόν άνθρωποι που αρέσκονται ή καταφεύγουν σε μια λογική διπολισμού να επιθυμούν να συντηρήσουν ζωντανό το όνειρο κάποιου «αντίπαλου δέους». Ενός Τσίπρα.

Είναι αλήθεια πως από το 1977 έως το 2012 η Ελλάδα έζησε ένα σύστημα δικομματισμού.

Του οποίου πάντως η δυναμική αλλά και η λογική έχουν σαφώς εξασθενήσει, όπως και σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη. Πλην ίσως του Ηνωμένου Βασιλείου για το οποίο ουδείς γνωρίζει αν θα διατηρήσει την ενότητά του.

Παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις κυριολεκτικά εξαφανίζονται από τον χάρτη κι άλλες προκύπτουν από το πουθενά. Το πολιτικό παράδειγμα έχει αλλάξει και κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει τι θα το διαδεχτεί.

Φυσικά εμείς μπορεί να περιμένουμε τον «Μαρμαρωμένο Αρχηγό» βέβαιοι ότι θα ζήσουμε πάλι «μια από τα ίδια». Κανένα πρόβλημα. Και τον «Μαρμαρωμένο Βασιλιά» περιμένουμε από το 1453 αλλά χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες.