Οι θεσμοί στις ΗΠΑ μετά τον Τραμπ

Υπάρχουν δύο αφηγήσεις οι οποίες προσπαθούν να περιγράψουν το ναδίρ της ταραχώδους προεδρικής μετάβασης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η μια ερμηνεύει την εξέγερση στο Καπιτώλιο ως μια μεμονωμένη αποτυχία των θεσμών στις ΗΠΑ, κάτι που σημαίνει πως η λύση είναι να καταπολεμήσουμε τους ακροδεξιούς εξτρεμιστές, τα «ηχεία» τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όσους από την κεντρική σκηνή τους υποστηρίζουν.

Ενώ, όμως, αυτά τα μέτρα έχουν πράγματι καθυστερήσει πολύ, το παραπάνω αφήγημα αποτυγχάνει να συλλάβει τον βαθμό στον οποίο η επίθεση στο Καπιτώλιο υπήρξε ευθεία συνέπεια της προεδρίας Τραμπ ή ακόμη την οικονομική δυσπραγία και τις κοινωνικές εντάσεις που οδήγησαν στην άνοδο του Τραμπ. Διότι, εκτός από το γεγονός ότι άφησε πίσω της τη χώρα επικίνδυνα πολωμένη, η θητεία του Τραμπ προκάλεσε ζημιές στα ίδια τα θεμέλια των θεσμών των ΗΠΑ, ενώ κατέστρεψε τους πολιτικούς κανόνες τους οποίους έχει ανάγκη μια δημοκρατία για να λειτουργεί εύρυθμα.

Η δεύτερη επικρατούσα αφήγηση πέφτει ακόμη περισσότερο έξω. Χαιρετίζει εκείνους τους Ρεπουμπλικανούς οι οποίοι στάθηκαν απέναντι στα ψεύδη του Τραμπ και την προσπάθειά του να ακυρώσει τις εκλογές. Περιγράφει την αποτυχία του πραξικοπήματος των MAGA (Make America Great Again) ως αναπόφευκτη, εξαιτίας των ισχυρών βάσεων που διαθέτουν οι θεσμοί των ΗΠΑ. Παρ’ όλα αυτά, η περίφημη ευελιξία των θεσμών ήταν εντυπωσιακά απούσα κατά το μεγαλύτερο μέρος της προηγούμενης τετραετίας. Ακόμη και μετά την επίθεση που δέχθηκαν, η πλειοψηφία των Ρεπουμπλικανών του Κογκρέσου τάχθηκε ευχαρίστως – ή τουλάχιστον εκουσίως – υπέρ του προεδρικού σχεδίου που απειλούσε το μέλλον της δημοκρατίας.

Παρομοίως, ενώ πολλοί απέδωσαν τα εύσημα στο δικαστικό σύστημα επειδή διατήρησε την ανεξαρτησία του, τα δικαστήρια αποδείχθηκαν μόνο εν μέρει αποτελεσματικά στο να σταματήσουν τα παράνομα διατάγματα του Τραμπ.

Οι θεσμοί των ΗΠΑ πλησίαζαν στο σημείο όπου θα κατέρρεαν προς το τέλος της θητείας του Τραμπ. Είναι απίθανο ότι θα κατάφερναν να επιβιώσουν άλλη μια δική του τετραετία, δεδομένου πως δεν ήταν ιδιαιτέρως ισχυροί. Και πριν από τον Τραμπ, άλλωστε, η πόλωση στο Κογκρέσο είχε ήδη επιπτώσεις στην πολιτική αποτελεσματικότητα, ενώ ο εκτελεστικός βραχίονας της κυβέρνησης σταδιακά ενισχυόταν σε βάρος του νομοθετικού και του δικαστικού.

Ασφαλώς, οι συντάκτες του Συντάγματος των ΗΠΑ επιθυμούσαν μια ισχυρή ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ακριβώς επειδή δεν εμπιστεύονταν πλήρως την κρίση των συμπολιτών τους, εισήγαγαν πολλά μη δημοκρατικά στοιχεία, όπως ένα στρεβλά αναλογικό εκλογικό σύστημα (ειδικά για τη Γερουσία) και το Κολέγιο των Εκλεκτόρων. Ομως, αυτές οι οντότητες έχει καταστεί εξαιρετικά προβληματικές στη σημερινή εποχή, επειδή η κοινωνία των πολιτών και οι κάλπες αντιπροσώπευαν ανέκαθεν τη μοναδική πραγματική άμυνα απέναντι σε έναν πολιτικό όπως ο Τραμπ.

Για τους λόγους αυτούς, θα αποτελούσε κολοσσιαίο σφάλμα να επαναπαυτούμε και να πιστέψουμε στην επιβίωση των θεσμών των ΗΠΑ μετά τα όσα απεργάστηκε ο Τραμπ στις 6 Ιανουαρίου. Για να αφήσουμε καλύτερους θεσμούς στις μελλοντικές γενιές, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τις αδυναμίες τους και να αρχίσουμε να τους ανοικοδομούμε. Αυτό δεν θα είναι εύκολο. Καμία κοινωνία δεν έχει επινοήσει ποτέ έναν αλάθητο τρόπο για να ξεπεράσει την πολιτική πόλωση που βαθαίνει διαρκώς. Πώς να πείσει, άλλωστε, κανείς δεκάδες εκατομμύρια υποστηρικτών του Τραμπ ότι έχουν χειραγωγηθεί και ταϊστεί με ψέματα επί χρόνια;

Ο καθηγητής Οικονομικών στο ΜΙΤ Νταρόν Ατζέμογλου έχει συγγράψει (μαζί με τον Τζέιμς Ρόμπινσον) το «Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity and Poverty», καθώς και το «The Narrow Corridor: States, Societies and the Fate of Liberty».