Επανεκπαίδευση και επανεφεύρεση του εαυτού μας

Ο Alvin Toffler, διακεκριμένος αμερικανός συγγραφέας, επιχειρηματίας και φουτουριστής, είχε γράψει ότι «ο αναλφάβητος του 21ου αιώνα δεν θα είναι εκείνος που δεν θα μπορεί να διαβάσει και να γράψει, αλλά εκείνος που δεν θα μπορεί να μάθει, να απομάθει και να μάθει εκ νέου». Προφανώς ο συγγραφέας είχε διαβλέψει την ανάγκη επανακαθορισμού των αναγκών κατάρτισης των εργαζομένων λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης στον χώρο της επιστήμης, βιομηχανίας, πληροφορικής και ψηφιακής τεχνολογίας. Είναι αξιοσημείωτο πως ενώ αυτό αφορά το σύνολο του εργατικού δυναμικού, συγκεκριμένες ομάδες μπορεί να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα στην προσπάθειά τους να παραμένουν επαγγελματικά ενεργές και ενημερωμένες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι μεσήλικες, καθώς η επιταχυνόμενη γήρανση του εργατικού δυναμικού έχει προσλάβει ανησυχητικές διαστάσεις παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, οι πληθυσμοί της Ευρώπης γερνάνε ταχύτατα λόγω του χαμηλού ποσοστού γεννήσεων και του αυξανόμενου προσδόκιμου ζωής. Ετσι, λοιπόν, η επανεκπαίδευση και η δια βίου μάθηση αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για την παραμονή τους στην αγορά εργασίας και την αποφυγή πρόωρης συνταξιοδότησης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον δημογραφικής εξέλιξης, η διαμόρφωση πολιτικών ενθάρρυνσης της συμμετοχής των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας σε επιμορφωτικές δράσεις για αναβάθμιση γνώσεων και δεξιοτήτων (age management, πολιτικές διαχείρισης ενεργού και θετικής γήρανσης) αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου.

Ομως, παρά τη διαδεδομένη αξιοποίηση των σύγχρονων μέσων εργασίας και εκπαίδευσης, η απροειδοποίητη εμφάνιση της πανδημίας ανέδειξε με τον πειστικότερο τρόπο το πρόβλημα ότι τα οφέλη της επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης δυστυχώς δεν είναι το ίδιο προσιτά σε όλους. Οπως αποδείχτηκε, αν και η τεχνολογική πρόοδος πρόσφερε συναρπαστικές ευκαιρίες και δυνατότητες με τη χρήση εργαλείων που υποστηρίζουν την τηλεργασία και την τηλεκπαίδευση, οι επιπτώσεις του Covid-19 επιδείνωσαν τις παγκόσμιες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, επηρεάζοντας δυσανάλογα τους φτωχότερους και τα άτομα που ανήκουν στις πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το ίδιο ισχύει για πολλές γυναίκες που καθώς ανέλαβαν σε μεγάλο βαθμό τη φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων στο σπίτι, αγωνίζονται να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους ώστε να μην υποστούν επιπλέον οικονομικό κόστος. Και αυτό, μέσα σε συνθήκες αυξανόμενης οικογενειακής πίεσης, που συχνά καταλήγει στην εκδήλωση φαινομένων ενδοοικογενειακής βίας.

Σύμφωνα με τον ιστορικό και διανοούμενο Γιουβάλ Νόα Χαράρι, η λύση στα παραπάνω μοντέρνα ζητήματα είναι η «επανεφεύρεση του εαυτού μας». Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον που κυριαρχείται από την ασταμάτητη επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, η απάντηση στις νέες προκλήσεις εστιάζεται στον σχεδιασμό στοχευμένων προγραμμάτων επανεκπαίδευσης στο πλαίσιο ανάπτυξης διαδρομών πολυεπίπεδης αναβάθμισης ή αναπροσανατολισμού των δεξιοτήτων των εργαζομένων ώστε όλοι να προσαρμοστούν ομαλά και χωρίς αποκλεισμούς σε αυτή.

Η Εύη Δραμαλιώτη είναι αντιπρόεδρος Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, διδάκτωρ Διοικητικής Επιστήμης, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου