Σκέψεις με αφορμή τον χαμό ενός φίλου

Η απαξίωση της πολιτικής, παγκόσμιο φαινόμενο πια, προκαλείται, κυρίως, από το γεγονός ότι καιροσκόποι και κερδοσκόποι, μεσάζοντες και τσιράκια, ρουφιάνοι και υποκριτές απαρτίζουν όλο και συχνότερα τις ηγετικές ομάδες των κομμάτων εξουσίας. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Στη βάση των κομμάτων (και όχι μόνο της Αριστεράς) υφίστανται σπόροι που θα ήθελαν να ανθίσουν: Ιδεολόγοι, αλληλέγγυοι στους πάσχοντες, έντιμοι, αξιοκρατικοί, μορφωμένοι, εμπνευσμένοι. Βρίσκονται στο σκοτάδι, όμως, δεν φαίνονται. Ταιριάζει εδώ η φράση του Κώστα Ουράνη για την Ισπανία, στο ταξιδιωτικό του βιβλίο Sol y Sombra: «Είναι σαν το ρόδι, που μέσα από μια ξερή φλούδα κρύβει αναρίθμητα αστραφτερά ρουμπίνια».

Μέσα σε ένα νέφος τέτοιων σκέψεων βρέθηκα, μόλις έμαθα τον θάνατο ενός αγαπημένου φίλου. Στο ΚΑΤ, μέσα στην αγκαλιά της καλής συζύγου του Ελένης, δασκάλας, από την Πόλη, ο Δημήτρης Δημόπουλος, ογδοντάχρονος, έφυγε ήσυχα την ημέρα των Φώτων.

H Kettle’s Yard, γκαλερί του Πανεπιστημίου του Cambridge, αυτό τον καιρό έχει στήσει την έκθεση του σπουδαίου βρετανού θαλασσογράφου Alfred Wallis. Δύο εικαστικοί τον ανακάλυψαν, τυχαία, το 1928, σε μια βόλτα τους στο St Ives στην Κελτική Θάλασσα. Είδαν από το ανοιχτό παράθυρο αυτού του ναυτικού, και μετά ψαρά, καρφιτσωμένες στον τοίχο της κουζίνας τις ερασιτεχνικές θαλασσογραφίες, ζωγραφισμένες με το περίσσευμα χρωμάτων σε πεταμένους τενεκέδες του ντόπιου ταρσανά, με καμβά χαρτοκιβώτια του μπακάλη.

Κάπως έτσι κι ο Δημήτρης. Εργάτης στη βιομηχανία φορτηγών Αβράσογλου. Βοηθός λογιστής στη Βοκτάς με τα κοτόπουλα. Τέλος, προμηθευτής δερμάτων. Πανεπιστήμιο δεν είχε πάει, παρά αφού έγινε συνταξιούχος, σε ειδικά σεμινάρια της Γεωπονικής Αθηνών για την κηπουρική. «Την υπομονή την έμαθα από το μπουμπούκι περιμένοντας να γίνει άνθος», έλεγε. Και, παράλληλα, είχε εξελιχθεί σε μια συγκροτημένη, ακέραια, σεμνή, πρωτοποριακή πολιτιστική προσωπικότητα. Το χαρακτηριστικό στο παρουσιαστικό του ήταν ότι πάντα κρατούσε μια νάιλον σακούλα, με καινούργια μετάφραση του Δον Κιχώτη, είτε με ένα βινύλιο με εκκλησιαστική μουσική, είτε με το ποιητικό περιοδικό Μανδραγόρας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, με πρωτοβουλία του Περικλή Κοροβέση, ξεκινά ένα προωθημένο αντισυμβατικό εργαστήρι: ο Χώρος Δημιουργίας και Πολιτισμού, Καμπάνη 2. Ο Δημήτρης είναι βασικός συνεργάτης του. Σε μια πάροδο της Αγίου Μελετίου στα Πατήσια, σε μια πολυκατοικία, μοναδική στην Αθήνα. Εποχή Μεσοπολέμου, συνδυασμός art deco και art nouveau, ολοκληρωτικά εγκαταλειμμένη. Οσο έπεφταν οι σοβάδες, τόσο μεγάλωνε η παράξενη γοητεία της. Σε κάθε άλλο διαμέρισμα δεκάδες Πακιστανοί ή Ιρακινοί ή Νιγηριανοί. Μπαίνοντας από την εξώπορτα, σαν από θαύμα βρίσκεσαι στο παλιό Παρίσι.

Παραστάσεις αρχαίου θεάτρου με ηθοποιούς και χορό τους ίδιους τους θεατές. Θέατρο του Δρόμου με τη συμμετοχή μεταναστών – σε περιοχή που ρίζωναν οι ναζιστές. Κυοφορία της ιδέας για το κίνημα Θυμωμένη Τέχνη. Αναβίωση της μπουάτ του 1960. Σεμινάρια φωτογραφίας. Εκθέσεις πρωτοποριακής ζωγραφικής. Διονυσιακά γλέντια. Φαγοπότι με προσφυγική κουζίνα. Συναντάς εκεί ανθρώπους της Τέχνης, όπως Μάνια Παπαδημητρίου, Κάτια Γέρου, Νάντια Βαλαβάνη, Κυριάκο Κατζουράκη, Κώστα Κρεμμύδα, Περικλή Αντωνίου.

Κι όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο διπλής ήττας. Του ελληνικού λαού από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Της Αριστεράς της αντίστασης από την Αριστερά της υποταγής. Η ήττα, όμως, παραδόξως, γεννά μια μυστηριακή ατμόσφαιρα μαγείας: γνησιότητα αντί για προσποίηση, εξομολόγηση αντί για υποκρισία, ευσυγκινησία αντί για απάθεια.

Κάπως έτσι, λοιπόν, σήμερα πρέπει και στην Ελλάδα, σκέφτομαι. Οπως με τον Albert, όπως με τον Δημήτρη, μέσα στην κοινωνία, ιδιαίτερα στις νεώτερες γενιές, υπάρχει διασκορπισμένος και σχεδόν πάντα συγκαλυμμένος ένας απίστευτος εκρηκτικός ανθρώπινος πλούτος δημιουργικότητας. Να τον εντοπίσει, έστω και από το παράθυρο της κουζίνας, να τον αναδείξει, να τον εμψυχώσει – αυτό αξίζει να επιχειρήσει η Αριστερά. Με το πείσμα και το πάθος που έδειχναν οι χρυσοθήρες να ξεχωρίσουν μέσα από πέτρες, άμμο, ακαθαρσίες, τους κόκκους χρυσού, που εκτυφλωτικά λάμπουν στον ήλιο.