Ο εξτρεμισμός {LF}απειλεί τη Δημοκρατία

Οι εικόνες από τη βίαιη έφοδο στο Καπιτώλιο προκάλεσαν έντονο σοκ σε όλο τον κόσμο. Πολλοί έσπευσαν να τις συγκρίνουν με σενάρια από ταινίες και άλλοι με αυτοκρατορίες του παρελθόντος που κατέρρευσαν, με χαρακτηριστικότερη τη Ρωμαϊκή. Στις πρώτες αναλύσεις για το πώς έφτασε η κατάσταση στις ΗΠΑ σε αυτό το σημείο βρίσκουμε αναφορές σε διάφορα βιβλία που έχουν γραφτεί τα τελευταία χρόνια για την κρίση, τις απειλές και τις αιτίες κατάρρευσης της δημοκρατίας και της αποτυχίας ενός έθνους (Βενιζέλος, Ράνσιμαν, Ζίμπλατ – Λεβίτσκι, Ντάιμοντ, Μουντ, Ντασαντί, Τεμελκουράν, Ρόμπινσον – Ατζέμογλου, Σνάιντερ). Σε όλα τα βιβλία υπάρχει μία κοινή συνισταμένη. Το πεντάγωνο: κρίση, πόλωση, λαϊκισμός, εξτρεμισμός, αυταρχικότητα.

Ο 21ος αιώνας είναι αυτός των κρίσεων. Μας το θύμισε άλλωστε από τους πρώτους μήνες του με τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Είναι όμως και ο αιώνας της ημιτελούς παγκόσμιας διακυβέρνησης, των ανισοτήτων και της έξαρσης της τεχνολογίας. Οι κρίσεις και οι ανισότητες λειτουργούν σαν ελατήριο που επηρεάζει τον βαθμό της εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα. Τα όρια της δυνατότητας των εθνών – κρατών να διαχειριστούν τις επιπτώσεις παγκόσμιων ζητημάτων και η μερική ολοκλήρωση σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο προκάλεσε ένα διπλό σοκ στις κοινωνίες των περισσότερων χωρών. Αρκετοί πολίτες ένιωσαν μία διπλή διάψευση των ελπίδων τους με αποτέλεσμα να διαρραγεί η σχέση εμπιστοσύνης με τις πολιτικές δυνάμεις, θεμελιακό συστατικό της αντιπροσωπευτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Αυτή την κατάσταση εκμεταλλεύτηκαν διάφορες λαϊκιστικές ομάδες και πρόσωπα. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες βίωσαν το εκρηκτικό μείγμα λαϊκισμού, θεωριών συνωμοσίας, παραπληροφόρησης και αμφισβήτησης της ίδιας της δημοκρατίας. Οι λαϊκιστές καλλιέργησαν ένα κλίμα πόλωσης και σε αρκετές περιπτώσεις ενθάρρυναν και παρότρυναν άμεσα και έμμεσα στη χρήση βίας. Στον κόσμο της μετά- αλήθειας το αφήγημα ήταν απλοϊκό, αλλά πάρα πολύ θελκτικό «οι διεφθαρμένες ελίτ έχουν δημιουργήσει μία παγκόσμια συνωμοσία για να καταπιέζουν τον λαό και επιβάλλουν τις αποφάσεις τους με καταστολή». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή και στο πεζοδρόμιο δημιουργήθηκαν ετερογενείς κοινότητες διαμαρτυρίας, αγανάκτησης ή και οργής.

Οι αμυνόμενες δημοκρατίες γνώρισαν τις δύο όψεις του Ιανού: α) την εντεινόμενη απειλή του εξτρεμισμού και β) την ενίσχυση και σε ορισμένες περιπτώσεις τη διακυβέρνηση από λαϊκιστικές ομάδες και ηγέτες – τον αυταρχισμό. Σε ορισμένες χώρες, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τις ΗΠΑ, οι δύο αυτές όψεις συμβάδισαν απόλυτα (εθνικολαϊκιστικός εξτρεμισμός που αναβίωσε τις πιο σκοτεινές εποχές της αμερικανικής ιστορίας και αυταρχική διακυβέρνηση Τραμπ). Η Μεγάλη Βρετανία πληρώνει τον λαϊκισμό με το Brexit, ενώ η Ελλάδα απέφυγε την τελευταία στιγμή την έξοδο από την ευρωζώνη και την ΕΕ.

Είναι λογικό να γίνονται αναγωγές και συγκρίσεις ανάμεσα στους οπαδούς του Τραμπ που έκαναν την έφοδο στο Καπιτώλιο με διαδηλωτές στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες. Υπάρχουν ομοιότητες και διαφορές. Στις ΗΠΑ οι διαδηλωτές μπήκαν με τη βία στο Καπιτώλιο. Στην Ελλάδα το προσπάθησαν αλλά δεν το πέτυχαν. Στη Γερμανία το αποπειράθηκαν τον περασμένο Αύγουστο στο πλαίσιο διαδήλωσης κατά των μέτρων για την πανδημία. Στη Βρετανία δολοφονήθηκε η Τζο Κοξ και στην Ελλάδα τρεις άνθρωποι στο υποκατάστημα της Μαρφίν, ο Παύλος Φύσσας κ.ά.

Αυτό όμως που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι να δούμε κατάματα τον μεγαλύτερο εχθρό για τις φιλελεύθερες δημοκρατίες σήμερα. Αυτός είναι ο εξτρεμισμός, σε όλες τις μορφές του. Η απάντηση είναι μία, περισσότερη δημοκρατία. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται ήδη η ΕΕ με το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης για τη Δημοκρατία (Δεκέμβριος 2020), ενώ και ο πρόεδρος Μπάιντεν έχει κάνει αντίστοιχες εξαγγελίες

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)