Χαμένοι στη μετάφραση

Τρεις άνθρωποι κοιτούν τον ίδιο πίνακα σε ένα μουσείο. Ο καθένας βλέπει όμως κι ένα διαφορετικό σημαινόμενο ανάμεσα στις πινελιές του ζωγράφου. Ενδεχομένως και τα τρία βλέμματα να διακρίνουν κάτι που ο καλλιτέχνης δεν είχε καν θελήσει να πει με το συγκεκριμένο έργο. Κάπως έτσι συμβαίνει και με τους ανασχηματισμούς. Θα ήταν υπερβολή να τους παρομοιάσει κανείς με έργα πολιτικής τέχνης, μοιάζουν ωστόσο με τα αυθεντικά έργα τέχνης σε ένα πράγμα: τα μηνύματα που οι πρωθυπουργοί επιθυμούν να στείλουν μέσω αυτών στην κοινή γνώμη δεν εκλαμβάνονται πάντα – αν όχι δεν εκλαμβάνονται σχεδόν ποτέ – από εκείνη με τον κυβερνητικά προσδοκώμενο τρόπο.

Το κατά Πέτσα «νέο ξεκίνημα» τις πρώτες μέρες της νέας χρόνιας δεν είναι η μοναδική τέτοια περίπτωση των τελευταίων ετών. Σε δυο ανασχηματισμούς του Αλέξη Τσίπρα – αυτούς του Αυγούστου του 2018 και του Φεβρουαρίου του 2019 – κι έναν του Αντώνη Σαμαρά η απόσταση ανάμεσα στους συμβολισμούς που οι επικεφαλής των κυβερνήσεων θέλησαν να εκπέμψουν με τις αλλαγές στις συνθέσεις των Υπουργικών τους Συμβουλίων και στις αναγνώσεις που επικράτησαν μεταξύ των ψηφοφόρων υπήρξε τουλάχιστον μεγάλη.

Στις αρχές της εβδομάδας η παρούσα κυβέρνηση έκανε, κατά τα λεγόμενα των μελών της, ένα reboot, το οποίο κατέληξε να γίνει αντιληπτό πιο πολύ σαν μια επαναπροσέγγιση του κυβερνώντος κόμματος. Τη Δευτέρα ο νέος κυβερνητικός εκπρόσωπος ανακοίνωσε ένα κυβερνητικό σχήμα που θα σηματοδοτούσε την επανεκκίνηση. Αρκετοί αναλυτές, σε αντιπολίτευση και μίντια, ωστόσο διάβασαν πίσω από τις γραμμές της λίστας των ανακατατάξεων την πιθανότητα ενός εκλογικού σχεδιασμού. Αιτία η ξεκάθαρη επιστροφή στην κομματική δεξαμενή. Οι 11 γαλάζιοι βουλευτές που βρέθηκαν από τα έδρανα της συμπολίτευσης στα κυβερνητικά αρκούσαν για να επισκιάσουν τη δημιουργία υφυπουργικών θέσεων που θα τόνιζαν την έμφαση που το Μαξίμου επιθυμεί να δώσει σε ορισμένους τομείς της καθημερινότητας από εδώ και πέρα.

Αν σε αυτό προστεθούν κι οι διαρροές της προηγούμενης εβδομάδας που χαρακτήριζαν τον επικείμενο ανασχηματισμό «δομικό» – οι οποίες μόλις την Κυριακή το βράδυ μετατράπηκαν σε πληροφορίες «στοχευμένων κινήσεων» -, αλλά διαψεύσθηκαν από την παραμονή στις καρέκλες τους υπουργών που είναι κοινό μυστικό στην πολιτική αγορά ότι δεν έχουν πάρει καλό βαθμό στην αξιολόγηση του στενού πρωθυπουργικού επιτελείου, το μήνυμα θολώνει πιο πολύ.

Τα ανοίγματα του Τσίπρα. Ανάλογα αποτελέσματα προκάλεσαν και τα περίφημα ανοίγματα της τσιπρικής διακυβέρνησης δυόμισι χρόνια πριν –  αφού πρόδωσαν τις πραγματικές προθέσεις του πρώτου αριστερού πρωθυπουργού. Ο Αλέξης Τσίπρας «προσπαθεί με τον ανασχηματισμό του Υπουργικού του Συμβουλίου να δώσει στην κυβέρνησή του τη νέα ώθηση που χρειάζεται. Οι δημοσκοπήσεις δεν είναι καλές» γράφει μια μέρα μετά την αυγουστιάτικη κυβερνητική αναδιάρθρωση του 2018 η «Handelsblatt» στην ηλεκτρονική της έκδοση – είναι ακόμη η περίοδος που οι ευρωπαίοι εταίροι, και δη οι Γερμανοί, παρακολουθούν την ελληνική εσωτερική επικαιρότητα με το ίδιο ενδιαφέρον που δείχνουν για την εθνική τους πολιτική σκηνή. Ο γερμανός αναλυτής, λοιπόν, ερμηνεύει την ένταξη στην κυβερνώσα Αριστερά των εκ του ΠΑΣΟΚ ορμώμενων Μαριλίζας Ξενογιαννακοπούλου, Μάρκου Μπόλαρη και Μυρσίνης Ζορμπά ως απόπειρα του τότε πρωθυπουργού να «οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ προς το πολιτικό Κέντρο».

Μόνο που εκτός από αυτούς είχε μπει στην κυβέρνηση κι η αυτοσυστηνόμενη ως ηγερία του καραμανλισμού διαγραφθείσα από τη ΝΔ Κατερίνα Παπακώστα. Οπότε, παρότι οι φίλα προσκείμενοι στο Μαξίμου της εποχής μιλούσαν για ανοίγματα προς πάσα κατεύθυνση – τα οποία ενίσχυαν κατά την άποψή τους την πολυσυλλεκτικότητα του ΣΥΡΙΖΑ -, οι περισσότεροι διέκριναν απουσία ξεκάθαρου πολιτικού στίγματος. Αν όχι την ανειλικρίνεια της περιλάλητης κεντροαριστερής στροφής του.

Στις 15 Φεβρουαρίου του 2019, πάλι, ο πορτ παρόλ της κυβέρνησης παρουσιάζει με τον συνήθη τζανακοπούλειο στόμφο ένα ακόμη νέο υπουργικό σχήμα της δεύτερη φορά Αριστεράς. Τα κλου εκείνου του ανασχηματισμού είναι ο Θάνος Μωραΐτης κι ο Αγγελος Τόλκας. Η μεν ΝΔ ειρωνεύεται μιλώντας για κυβέρνηση «κηπουρών του ΓΑΠ», το δε ΚΙΝΑΛ σαρκάζει υποτιμώντας ευθέως τις μεταγραφές με σχόλια τύπου «η επιχείρηση Τσίπρα για λεηλασία της παράταξής μας πέφτει στο κενό, εκφυλίζεται σε παράγκα Γ’ Εθνικής».

Το επιθυμητό μήνυμα της ηγέτιδας δύναμης του προοδευτικού χώρου που προσελκύει λόγω της θέσης της όλα τα στελέχη καταστράφηκε χάρη στα πρόσωπα που ο Τσίπρας επέλεξε να το ενσαρκώσουν. Οι δυο συγκεκριμένες προσθήκες έφεραν τόση θυμηδία όση ο ανασχηματισμός Κουβέλη, που είχε γίνει έναν χρόνο νωρίτερα εξασφαλίζοντας στον παλιό σύντροφο από την Ανανεωτική Αριστερά τη θέση του ανθυποκαμμένου. Τα πρόσωπα, για να το πούμε συνοπτικά, ενίοτε είναι το μήνυμα.

Η «ώθηση» του Σαμαρά. Το τσιτάτο δεν έχει εφαρμογή μόνο στην Αριστερά. Ισχύει κι όταν δοκιμάζει κάποιος να πλασάρει την εξυγίανση ως πρωταρχικό στόχο των πολιτικών εκπροσώπων της λαϊκής Δεξιάς. Οπως συνέβη τον Ιούνιο του 2014. Η συγκυβέρνηση υπό τον Αντώνη Σαμαρά λίγες εβδομάδες νωρίτερα έχει υποστεί μια βαριά ήττα στην ευρωκάλπη, ο μισός εκλογικός χάρτης έχει βαφτεί ροζ. Εξ ου κι ο πρωθυπουργός προχωρεί σε ανασχηματισμό. Σχεδόν όλοι οι πολιτικοί προϊστάμενοι των υπουργείων που συνδέονται με την καθημερινότητα αλλάζουν. Μέχρι κι ο τσάρος της Οικονομίας αντικαθίσταται.

Το σαμαρικό ζητούμενο είναι προφανές: μια «ώθηση», όπως επισημαίνει τότε κι η γερμανική «Die Welt». Παρότι οι Ευρωπαίοι εστιάζουν στην υπουργοποίηση του Γκίκα Χαρδούβελη, για τους από τα μέσα γνώστες του ελληνικού πλαισίου δεν είναι εκείνος που δίνει τον τόνο. Είναι οι εκπρόσωποι της λαϊκής Δεξιάς στα τηλεπαράθυρα – η Σοφία Βούλτεψη που αναλαμβάνει χρέη κυβερνητικής εκπροσώπου, ο Αργύρης Ντινόπουλος που κάθεται στην υπουργική καρέκλα του Εσωτερικών κι οι Κατερίνα Παπακώστα και Γεράσιμος Γιακουμάτος που γίνονται υφυπουργοί. Τι κι αν ο πρωθυπουργός υποστήριζε στην επίσημη πρώτη του νέου Υπουργικού του Συμβουλίου ότι αυτό συμβολίζει «τη νέα ημέρα για τη χώρα και μια νέα φάση για τη μεγάλη προσπάθεια εξυγίανσης των τελευταίων ετών»; Η τόσο κραυγαλέα τακτική της συσπείρωσης της ορίτζιναλ νεοδημοκρατικής βάσης μάλλον επέτρεψε στην «ελπίδα» να έρθει πιο άνετα απ’ ό,τι υπολόγιζαν πολλοί, σαν βόλτα στο πάρκο.

Οι έμπειροι πολιτικοί λένε πως οι ανασχηματισμοί συνήθως δημιουργούν περισσότερα προβλήματα απ’ όσα λύνουν. Το λένε, όμως, υπό το πρίσμα των εκάστοτε εσωκομματικών διευθετήσεων – υπονοούν, δηλαδή, ότι είθισται να αφήνουν πιο πολλούς δυσαρεστημένους παρά ευχαριστημένους. Ισως βέβαια να προκαλούν σοβαρότερες επιπλοκές στις σχέσεις κυβερνήσεων και εκλογικού σώματος, όπως αποδεικνύει η παραπάνω γρήγορη αναδρομή. Γιατί τα παραδείγματα του πώς μπορούν να κομίσουν μηνύματα που οι πρωθυπουργοί δεν σχεδίαζαν να στείλουν επαναλαμβάνονται τακτικά.