Η τέχνη της επιβίωσης

Στα πρώτα χρόνια της πτώχευσης, η Ελλάδα βρέθηκε στο ναδίρ της εθνικής της αυτοπεποίθησης. Ηταν η εποχή που πύρινα δημοσιεύματα απαιτούσαν, συχνά στα σοβαρά, να πουληθεί η Ακρόπολη για να πληρωθεί το δημόσιο χρέος. Και που μεγάλα, ιδίως γερμανικά, έντυπα ασχημονούσαν με όση φαντασία διέθεταν, όπως το «FOCUS» που έβαζε στο εξώφυλλό του την Αφροδίτη της Μήλου να σηκώνει το μεσαίο δάκτυλο. Η εποχή που το ακροδεξιό ιδεοληπτικό γκρουπούσκουλο «Εναλλακτική για τη Γερμανία» γινόταν κόμμα με καταστατικό στόχο να διώξει την Ελλάδα από το ευρώ, μέχρι που ήρθε η μεταναστευτική κρίση και εξελίχθηκε σε κεντρικό πολιτικό παράγοντα στη γερμανική (και πιθανώς αύριο και στην ευρωπαϊκή) δημόσια ζωή. Σε αυτά τα χρόνια η Ελλάδα είχε φτάσει τόσο χαμηλά, που πολλοί ήταν εκείνοι που πίστευαν ότι δεν θα σηκωθεί ξανά. Τότε, ένας από τους πιο πικρόχολους γερμανούς σχολιαστές έγραψε κάτι δηκτικά, αλλά που είχε τη δική του αυτοτελή αξία: «Οι Ελληνες είναι καλλιτέχνες της επιβίωσης». Και, όπως αποδείχθηκε, για πολλοστή φορά στη σύγχρονη Ιστορία, είχε δίκιο.

Η Ελλάδα του 2021 γιορτάζει τα διακόσια χρόνια της ύπαρξής της έχοντας μόλις ισορροπήσει κάπως από τη φοβερή περιπέτεια της πτώχευσης, όπου είδε το ΑΕΠ της να συρρικνώνεται κατά σχεδόν 30%, το δημόσιο χρέος της να φτάνει στο Εβερεστ και περισσότερους από 400.000 εκπαιδευμένους παραγωγικούς νέους να την εγκαταλείπουν για άλλους τόπους. Και πάνω που άρχισε να ισορροπεί, ήρθε η πανδημία. Αφορά τους πάντες, όμως την Ελλάδα τη βρήκε σε αυτές τις συνθήκες. Στην πρώτη φάση της, η χώρα τα πήγε καλά. Στη δεύτερη όχι. Αλλά και πάλι καλύτερα από χώρες πολύ πιο πλούσιες και πιο ανεπτυγμένες σε κοινωνικές δομές. Ετσι λοιπόν είναι η στιγμή να σκεφτούμε όλοι ξανά: μήπως η παραπάνω διατύπωση είναι ακριβής; Μήπως όντως η τέχνη της επιβίωσης έχει φτάσει στην Ελλάδα σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο; Και μήπως αυτό είναι τελικά ένα σπουδαίο όπλο για το σήμερα και, κυρίως, για το ερεβώδες αύριο σε συνθήκες που χειροτερεύουν καθημερινά;

Αυτή η όντως παράξενη ικανότητα επιβίωσης σε πολύ αντίξοες συνθήκες αποκτά τώρα ακόμα μεγαλύτερη σημασία, καθώς η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μία νέα πολύ δυσμενή, σύνθετη πραγματικότητα: την εκ νέου δραματική συρρίκνωση της οικονομίας, που νομοτελειακά θα φέρει πάλι νέα μέτρα επί μέτρων. Αλλά, ταυτόχρονα, και σε κάτι ακόμα πιο μεγάλο και πιο επικίνδυνο και από την πτώχευση και από την πανδημία: στην άμεση απειλή της εθνικής της κυριαρχίας. Για να τα αντιμετωπίσει θα πρέπει να κάνει πολλά και δύσκολα. Αλλά πριν από όλα θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι είναι απολύτως απαραίτητο να ανακτήσει τη χαμένη της αυτοπεποίθηση. Οτι παρ’ όλο το τσουνάμι σωρευτικών δυσκολιών επί τόσα χρόνια, δεν είναι ούτε φτερό στον άνεμο, ούτε άμαχος πληθυσμός. Οτι αποδεδειγμένα μπορεί να τα βγάζει πέρα. Αυτή είναι μια σημαντική πρόκληση για όλους: πρωτίστως για το πολιτικό σύστημα, αλλά και για τους εκφραστές των θεσμών, για τους οικονομικούς παράγοντες, για όσους επηρεάζουν την κοινή γνώμη, για τον ελληνικό λαό στο σύνολό του.

Η χαμένη αυτοπεποίθηση πρέπει να ανακτηθεί. Η τέχνη της επιβίωσης θα χρειαστεί σε επάρκεια. Πρώτη προϋπόθεση γι’ αυτό είναι να κοιτάμε την αλήθεια κατάματα. Χωρίς να κάνουμε ότι δεν βλέπουμε, ή να βαφτίζουμε το κρέας ψάρι. Η Ελλάδα απειλείται από εχθρό αποφασισμένο να επιβάλει αλλαγή συνόρων. Το μόνο που θα πετύχουμε όσο ωραιοποιούμε την πραγματικότητα, είναι να κάνουμε την προσπάθειά του πιο εύκολη. Αλλά με το να φοβόμαστε ένα αποκλείεται εντελώς: να καταφέρουμε να ξεχάσει αυτά που θέλει να αρπάξει. Αυτό, αποκλείεται.