Το μέλλον της Μεγάλης Βρετανίας μετά το Brexit

Με την υπερψήφιση της συμφωνίας εμπορίου μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου ολοκληρώθηκε ένα ιστορικό κεφάλαιο που διήρκεσε σχεδόν μισό αιώνα, κατά τον οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην Ενωση, ακόμη και αν πολλές φορές σκοπός της ευρωπαϊκής πολιτικής της χώρας ήταν να επιβραδύνει ή ακόμη και να αποτρέψει την πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση παρά να συνδράμει σε αυτή.

Στο πλαίσιο αυτό, ορθώς εστίασε ο έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη μελλοντική προοπτική που δημιουργεί η εμπορική συμφωνία για τις δύο χώρες μιας «αμοιβαία επωφελούς σχέσης», ενώ ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης εξίσου ορθολογικά υπογράμμισε ότι «η μη συμφωνία θα επέφερε απρόβλεπτες συνέπειες για τις εμπορικές συναλλαγές, την οικονομία, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ». Με άλλα λόγια, αποφεύχθηκαν οι πολύ πιο οδυνηρές συνέπειες μιας «μη συμφωνίας», ενώ η ΕΕ βγαίνει «ισχυρή μέσα από μια επίπονη διαδικασία, κατά την οποία προστατεύτηκαν τα συμφέροντα των κρατών-μελών» όπως πρόσθεσε ο έλληνας Πρωθυπουργός.

Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται η ελληνική κυβέρνηση τη συμφωνία συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο θέτει αυτή στις πραγματικές της διαστάσεις. Η βρετανική κυβέρνηση, αντιθέτως, εξακολουθεί να προωθεί μια πλασματική, δογματική αντίληψη περί ανάκτησης της εθνικής κυριαρχίας με την αποχώρηση από την ΕΕ. «Εναπόκειται πλέον σε όλους εμάς, σαν ένα νέο, πραγματικά ανεξάρτητο έθνος, να συνειδητοποιήσουμε τη μέγιστη σημασία της στιγμής αυτής και να την εκμεταλλευτούμε στο έπακρο» δήλωσε ο Μπόρις Τζόνσον στο μήνυμά του προς τη χώρα. «Να γραφτεί η 23η Ιουνίου στην ιστορία μας σαν ημέρα ανεξαρτησίας μας» είχε δηλώσει ο Νάιτζελ Φάραζ με παραπλήσιο τρόπο.

Δίκαια θα αναρωτηθεί κάποιος πώς μια τόσο απλοϊκή, ξεκάθαρα λαϊκιστική αντίληψη περί εθνικής κυριαρχίας – που εξ αντιδιαστολής συνεπάγεται ότι τα 27 κράτη-μέλη της Ενωσης ζουν σε καθεστώς ανελευθερίας και εξάρτησης; – όχι απλά ώθησε σε νίκη τους ευρωσκεπτικιστές στο δημοψήφισμα, αλλά ακόμη και σήμερα αποτελεί κινητήριο ιδεολογικό μοχλό για τη μετάβαση στην μετά Brexit εποχή.

Το «τέλος εποχής» ισοδυναμεί, ωστόσο, και με την αρχή μιας άλλης, κατά την οποία η Βρετανία θα βιώσει στην πράξη τις συνέπειες της απόφασης που πήρε. Εμπόριο χωρίς δασμούς και ποσοστώσεις από τη μια πλευρά, με τελωνειακούς ελέγχους, γραφειοκρατία και τη συνεχή υποχρέωση ρυθμιστικής ευθυγράμμισης με την ΕΕ από την άλλη, αλλά και αποκλεισμό των υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών) που αντιπροσωπεύουν το 80% της βρετανικής οικονομίας. Νέο καθεστώς δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας, αλλά χωρίς το πολύ αποτελεσματικό ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης ή πρόσβαση σε σημαντικές βάσεις δεδομένων. Καθεστώς μετανάστευσης με μοριοδότηση, για να ικανοποιείται η Ακρα Δεξιά, αλλά να υποφέρουν οι επιχειρήσεις, όπως αυτές της εστίασης. Απώλεια του δικαιώματος μετακίνησης και διαμονής των βρετανών πολιτών και απώλεια του δικαιώματος εργασίας στην επικράτεια της ΕΕ. Πάνω απ’ όλα, οικειοθελή απομόνωση και απόρριψη της «ιδέας μιας Ενωμένης Ευρώπης»· πρωτοφανές ιστορικό παράδοξο, η συντηρητική παράταξη να ακυρώνει την πολιτική κληρονομία του Τσόρτσιλ, ενός από τους κύριους αρχιτέκτονες της Ενωμένης Ευρώπης. Ολα αυτά τη στιγμή που το νέο status quo εγκυμονεί πρωτοφανείς κινδύνους για την ενότητα του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς οι «πληγές» του συνόρου της Βόρειας Ιρλανδίας και του αιτήματος ανεξαρτησίας της Σκωτίας δύσκολα θα κλείσουν.

«Πύρρειος νίκη» για τον Τζόνσον, θα σχολιάσει κάποιος. Υπονόμευση του μέλλοντος της Μεγάλης Βρετανίας που μπορεί κάποια στιγμή, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει και σε επιστροφή στην ΕΕ, θα απαντούσα πιο λεπτομερώς.

Ο καθηγητής ∆ημήτρης Γιαννουλόπουλος είναι διευθυντής της Νομικής Σχολής Goldsmiths στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και ιδρυτής της ακαδημαϊκής δεξαμενής σκέψης Britain in Europe