Βόμβα το χρέος μετά την πανδημία

News Analysis

Ανησυχία, φόβους και προβληματισμό προκαλεί η έκρηξη του δημόσιου χρέους λόγω των μέτρων στήριξης επιχειρήσεων και νοικοκυριών και της βαθιάς ύφεσης από την πανδημία. Η απότομη άνοδος ως ποσοστό του ΑΕΠ σε επίπεδα πάνω από το 200% το 2020 σε συνδυασμό με την αργή αποκλιμάκωσή του τα επόμενα χρόνια φέρνει ξανά στο τραπέζι των συζητήσεων τους τρόπους και τα εργαλεία πρόληψης μιας νέας κρίσης χρέους που στο παρελθόν οδήγησε τη χώρα σε περιπέτειες και αποτέλεσε την πηγή πολλών δεινών για την οικονομία και τους πολίτες.

Η ανάγκη υψηλού δανεισμού εξαιτίας των υπέρογκων ελλειμμάτων και η αρνητική εικόνα στις διεθνείς αγορές άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου για τα μνημόνια.

Βέβαια οι συνθήκες σήμερα είναι διαφορετικές. Η αξιοπιστία της χώρας έχει αποκατασταθεί και τα δείγματα γραφής της κυβέρνησης με ισχυρές μεταρρυθμίσεις και δραστικά μέτρα εξυγίανσης των δημοσίων οικονομικών δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι η Ελλάδα έχει γυρίσει σελίδα και έχει σπάσει τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων και της υπερχρέωσης.

Ωστόσο θα ήταν θανάσιμο λάθος ο εφησυχασμός.

Μπορεί οι αγορές να δανείζουν το Δημόσιο με χαμηλό κόστος, οι εκδόσεις ομολόγων να γίνονται «ανάρπαστες» και να υπάρχουν δικλίδες ασφαλείας όπως η συμφωνία με τους Ευρωπαίους για την ελάφρυνση του κόστους εξυπηρέτησης, το μαξιλάρι των ταμειακών διαθεσίμων και η κλειδωμένη τουλάχιστον μέχρι το 2030 βιωσιμότητα του χρέους, αλλά όλα αυτά δεν αρκούν από μόνα τους για να σβήσουν τη φωτιά.

Τα βασικά «ασφάλιστρα» είναι ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας και η επαναφορά του προϋπολογισμού σε τροχιά πρωτογενών πλεονασμάτων.

Ο ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Είναι χαρακτηριστική η επισήμανση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γ. Στουρνάρα ότι «η αύξηση του λόγου του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ το 2020 σε 208,9% του ΑΕΠ προέρχεται πρωτίστως από την επιβαρυντική συμβολή της διαφοράς μεταξύ έμμεσου επιτοκίου του δημόσιου χρέους και ρυθμού μεταβολής του ΑΕΠ και δευτερευόντως του πρωτογενούς ελλείμματος. Το 2021 αναμένεται αποκλιμάκωση του χρέους στο 199,6% του ΑΕΠ χάρη στην προβλεπόμενη βελτίωση της οικονομικής δραστηριότητας που θα αντισταθμίσει την ονομαστική αύξηση του χρέους κατά 3,2 δισ. ευρώ».

Το βασικό σενάριο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ότι το δημόσιο χρέος αναμένεται να αυξηθεί στο 207% του ΑΕΠ το 2020 από 180,5% του ΑΕΠ το 2019 και να μειωθεί σταδιακά στο 160,4% του ΑΕΠ το 2030 και στο 64% του ΑΕΠ το 2060.

Για τον υπουργό Οικονομικών Θ. Σκυλακάκη «το δημόσιο χρέος είναι πολύ υψηλό αλλά πολύ καλά διαρθρωμένο, αφού αποτελείται κατά μεγάλο μέρος από μακροχρόνιο χρέος σταθερών επιτοκίων στον επίσημο τομέα. Ωστόσο όσο θα προχωρούμε προς το 2030 το πολύ μακροπρόθεσμο επίσημο χρέος θα αντικαθίσταται από χρέος προς τις αγορές. Συνεπώς θα πρέπει μονίμως και για πολλά χρόνια να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τα δημόσια οικονομικά μας καθώς θα πρέπει να μειώνουμε τον λόγο του χρέους στο ΑΕΠ για να αντισταθμίζουμε την απώλεια της ασφάλειας που προσφέρει ο επίσημος τομέας».

Είναι εμφανές ότι τα προαπαιτούμενα για το «κλείδωμα» της βιωσιμότητας του χρέους είναι ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που θα διασφαλίσει σταθερούς και υγιείς ρυθμούς ανάπτυξης με βασικό μοχλό τα κονδύλια από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, η συσταλτική δημοσιονομική πολιτική και η διατήρηση των σχέσεων εμπιστοσύνης με τις αγορές μέσω ριζικών μεταρρυθμίσεων σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Υπάρχουν όμως και αστάθμητοι παράγοντες. Η μεγαλύτερη επισφάλεια έχει να κάνει με ένα ενδεχόμενο νέο κύμα πανδημίας που θα περιορίσει την οικονομική δραστηριότητα «φρενάροντας» την ανάκαμψη και θα πυροδοτήσει νέα μέτρα στήριξης επιβαρύνοντας το έλλειμμα.

Το ρευστό με τα πολλαπλά ρίσκα και προκλήσεις σκηνικό απαιτεί γρήγορες και συντονισμένες δράσεις από το οικονομικό επιτελείο για να απενεργοποιηθεί οριστικά η βόμβα του χρέους.