Σχέσεις με πολλές αναγνώσεις

Η επιδείνωση των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων μέσω του επεισοδίου με το «Μαβί Μαρμαρά» το 2010 υπήρξε απόφαση της Τουρκίας. Δεν ήταν επιλογή του Ισραήλ. Το ίδιο ισχύει και για τη διατήρηση του κακού κλίματος. Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας, όμως, έχουν πολλές αναγνώσεις. Ενώ δείχνουν συγκρουσιακές, υπάρχει περιθώριο βελτίωσης, σε περίπτωση που υπάρξει η απαραίτητη πολιτική βούληση από πλευράς Τουρκίας.

Οικονομία. Παρά τις κακές πολιτικές σχέσεις των δύο χωρών μετά το 2010, το διμερές εμπόριο σχεδόν διπλασιάστηκε. Η Τουρκία με τα δεκάδες εκατομμύρια των καταναλωτών ήταν το 2019 ο έκτος εμπορικός εταίρος του Ισραήλ. Το διμερές εμπόριο πέρυσι ανήλθε σε 5,5 δισ. δολάρια. Ιστορικά βεβαίως είναι δυνατόν δύο κράτη να έχουν στενές οικονομικές σχέσεις, ενώ παράλληλα οι πολιτικές τους σχέσεις να είναι κακές.

Παλαιστινιακό. Η διάσταση απόψεων μεταξύ Τουρκίας – Ισραήλ για το Παλαιστινιακό είναι χαοτική. Παρ’ όλα αυτά, και οι δύο χώρες βλέπουν με συμπάθεια τουρκική εμπλοκή στη Λωρίδα της Γάζας προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση των ήδη κακών συνθηκών διαβίωσης.

Χαμάς. Η Χαμάς που κυβερνά τη Λωρίδα της Γάζας θεωρείται από το Ισραήλ τρομοκρατική οργάνωση. Η Χαμάς διατηρεί γραφείο αντιπροσώπευσης στην Τουρκία και φαίνεται ότι χρηματοδοτείται και από ημικυβερνητικούς τουρκικούς φορείς. Αυτό είναι κάτι που εξαγριώνει το Ισραήλ. Παράλληλα, όμως, δίνει τη δυνατότητα στην Τουρκία να μπορεί να μεσολαβεί μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς.

Συριακό. Η Τουρκία υπήρξε μία από τις χώρες που ξεκίνησαν τη συριακή κρίση ευελπιστώντας ότι θα εγκαθιστούσε στην ηγεσία της γειτονικής της χώρας μια ισλαμική αδελφότητα. Το Ισραήλ είχε μια πιο παθητική στάση στο Συριακό. Ηταν όμως σαφές ότι και οι δύο χώρες έτρεφαν αντιπάθεια προς τη μόνιμη παρουσία δυνάμεων του Ιράν και της Χεζμπολάχ στη Συρία που συνδεόταν με το καθεστώς Ασαντ. Στα μέσα του 2017 η Τουρκία άλλαξε στάση. Τιθάσευσε τα αντιιρανικά της συναισθήματα και συμμάχησε με Μόσχα και Τεχεράνη, με αντάλλαγμα την αποφυγή μιας αυτόνομης κουρδικής περιοχής καθ’ όλο το μήκος των συνόρων της με τη Συρία. Δεν είναι σαφές εάν θα ευδοκιμήσει σε βάθος χρόνου η συγκεκριμένη συμμαχία. Σε μια τέτοια περίπτωση, Ισραήλ και Τουρκία μπορούν να βρουν νέο πεδίο συνεργασίας για τη γειτονική τους χώρα.

Αρκετοί στο Ισραήλ πιστεύουν – λανθασμένα – πως όταν φύγει ο Ερντογάν από την εξουσία οι τουρκοϊσραηλινές σχέσεις θα αποκατασταθούν. Το βέβαιον είναι ότι οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας δεν θα αποκτήσουν τη στρατηγική διάσταση που είχαν τις δεκαετίες του 1990 και του 2000. Η υποστήριξη που προσφέρει το Ισραήλ στο κουρδικό στοιχείο σε Ιράκ και Συρία παραβιάζει με απόλυτο τρόπο τα όρια της Τουρκίας. Οι συμμαχίες όμως στη Μέση Ανατολή δεν έχουν καμία σχέση με τη σταθερότητα των συμμαχιών στη Δύση. Το πιο σημαντικό για εμάς είναι να δημιουργήσουμε ρίζες μέσω κοινών δομών ασφαλείας. Αλλιώς δεν υπάρχει τίποτα δεδομένο ως προς τη μεσοπρόθεσμη στάση του Ισραήλ έναντι Ελλάδας και Κύπρου.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής, βουλευτής της ΝΔ στην Α’ Αθηνών