Ανοίγοντας «ανοιχτά» σχολεία{CR}

Το άνοιγμα των σχολείων βρίσκεται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο. Το ερώτημα, όμως, που δεν έχει λάβει την αρμόζουσα προσοχή είναι το πώς θα ανοίξουν τα σχολεία – σε κλειστές αίθουσες ή σε ανοιχτούς χώρους;

Ενα «ανοιχτό» σχολείο είναι ένα σχολείο στο οποίο τα μαθήματα διεξάγονται σε ανοιχτούς χώρους – κατά προτίμηση στη φύση (π.χ. σε ένα κοντινό πάρκο) ή απλά στο προαύλιο του σχολείου. Μια τέτοια πρακτική έχει πολλαπλά οφέλη – κοινωνικά, σωματικά, μαθησιακά, επιδημιολογικά.  Σε σύγκριση με την τηλεκπαίδευση, η φυσική παρουσία στα σχολεία διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην κοινωνική ζωή των μαθητων, αφού επιτρέπει την αλληλεπίδραση με φίλους και δασκάλους με έναν τρόπο πιο ουσιαστικό. Επιτρέπει δε σε όλους τους μαθητές να έχουν πρόσβαση σε αυτές τις εμπειρίες, κάτι που δεν είναι εφικτό σε συνθήκες τηλεκπαίδευσης. Επιπλέον, στο πλαίσιο του σχολείου λαμβάνουν χώρα σωματικές δραστηριότητες, όπως το παιχνίδι στο διάλειμμα ή το μάθημα της γυμναστικής. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, όταν τα παιδιά είναι εκτός σχολείου (π.χ. τα Σαββατοκύριακα ή κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών) είναι σωματικά λιγότερο δραστήρια, περνούν πολύ μεγαλύτερο χρόνο μπροστά από οθόνες και έχουν ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου.

Ολα τα παραπάνω οφέλη των σχολείων διατηρούνται, είτε τα μαθήματα γίνονται σε ανοιχτό είτε σε κλειστό χώρο. Ομως η μάθηση σε ανοιχτούς χώρους έχει δύο επιπλέον σημαντικά πλεονεκτήματα: πρώτον, πλήθος μελετών έχει δείξει ότι η μάθηση σε ανοιχτούς σε σχέση με κλειστούς χώρους βοηθάει στην εστίαση της προσοχής των μαθητών στα έργα που επιτελούν και ταυτόχρονα υποστηρίζει τα κίνητρά τους για μάθηση, όπως και τη συνεργασία και την καλή σχέση μεταξύ μαθητών και δασκάλου, αλλά και μεταξύ των μαθητών. Δεύτερον – και ζωτικής σημασίας στις μέρες μας – οι πιθανότητες για μετάδοση του κορωνοϊού είναι σημαντικά μικρότερες σε ανοιχτούς σε σχέση με κλειστούς χώρους. Δεν προτείνεται εδώ κάτι καινούργιο ή ρηξικέλευθο. Χώρες με πολύ δυσκολότερες καιρικές συνθήκες από τις δικές μας, όπως η Σκωτία ή η Δανία, εφαρμόζουν τη μάθηση σε ανοιχτούς χώρους εδώ και αρκετά χρόνια, έχοντας δώσει έμφαση σε αυτή στον καιρό της πανδημίας. Επιπλέον, οργανισμοί όπως η UNICEF, o Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία έχουν δημοσιεύσει συστάσεις για τη διεξαγωγή μαθημάτων σε ανοιχτούς χώρους, όπου είναι αυτό δυνατό. Ενστάσεις για τη μάθηση σε ανοιχτούς χώρους βεβαίως υπάρχουν και αφορούν κυρίως την έλλειψη σκιασμένων χώρων το καλοκαίρι ή το κρύο και τη βροχή τον χειμώνα. Σίγουρα θα χρειαστεί να βρεθούν λύσεις και να γίνουν προσαρμογές στη μαθησιακή διαδικασία (κάτι που άλλωστε ισχύει και για την τηλεκπαίδευση). Για παράδειγμα, όταν το δελτίο καιρού προβλέπει βροχόπτωση, τα μαθήματα μπορούν να διεξάγονται με τηλεκπαίδευση. Ή μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τη σκιά που δημιουργούν τα ίδια τα κτίρια το καλοκαίρι. Ακόμα, μπορούν τα μαθήματα να γίνονται σε ανοιχτούς χώρους για λίγες ώρες μέσα στην ημέρα και τις υπόλοιπες ώρες με τηλεκπαίδευση. Αν, πάντως, το έχουν καταφέρει σκανδιναβικές χώρες, σίγουρα μπορούμε να το καταφέρουμε και εμείς με το μεσογειακό μας κλίμα.

Συμπερασματικά, η μάθηση σε ανοιχτούς χώρους θα επιτρέψει τη συνέχιση της διά ζώσης εκπαιδευτικής διαδικασίας και ταυτόχρονα θα προσφέρει προστασία από τον κορωνοϊό. Είναι μια πρακτική επιστημονικά τεκμηριωμένη ως προς την εκπαιδευτική της αξία και δοκιμασμένη σε άλλες χώρες. Είναι μια πρακτική που η χώρα μας μπορεί και οφείλει να εφαρμόσει.

Η Μαριέττα Παπαδάτου-Παστού είναι επίκουρη καθηγήτρια Νευροψυχολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών