Η μοιραία χρονιά της Κίνας

Οταν οι ιστορικοί θα κοιτάζουν πίσω το 2020, πολλοί μπορεί να το θεωρούν καθοριστικό έτος, όπως το 1949 και το 1979, το οποίο μετέβαλε τις σχέσεις της Κίνας με τη Δύση. Αφού ο Μάο Τσετούνγκ κήρυξε την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας την 1η Οκτωβρίου 1949, η χώρα έγινε μέρος του σοβιετικού μπλοκ και εχθρός της Δύσης που ήταν υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Αλλά 30 χρόνια αργότερα, όταν ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ ξεκίνησε τις μεταρρυθμίσεις του και πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εξομαλύνει τις κινεζοαμερικανικές σχέσεις, η χώρα έλαβε ένα θερμό καλωσόρισμα πίσω στη διεθνή κοινότητα.

Το 2020, το εκκρεμές στράφηκε ξανά προς την αμοιβαία δυσπιστία και εχθρότητα. Δύο εξελίξεις στην Κίνα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτήν τη θεμελιώδη αλλαγή: η πανδημία COVID-19 και ο νόμος περί εθνικής ασφάλειας που επέβαλε η κινεζική κυβέρνηση στο Χονγκ Κονγκ.

Η πανδημία COVID-19 ξεκίνησε πιθανότατα στην πόλη Ουχάν της Κίνας τον Νοέμβριο του 2019, προτού εξαπλωθεί γρήγορα σε όλο τον κόσμο και παραλύσει την παγκόσμια οικονομία το 2020. Στο κρίσιμο αρχικό στάδιο, οι κινεζικές Αρχές ανταποκρίθηκαν ανεπαρκώς λόγω του γραφειοκρατικού φόβου, μιας κουλτούρας λογοκρισίας και της έλλειψης εξοικείωσης με τον νέο ιό. Ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ενημερώθηκε για το ξέσπασμα στις αρχές Ιανουαρίου αλλά απέτυχε να αναλάβει άμεση επιθετική δράση, προκαλώντας απώλεια πολύτιμου χρόνου.

Αντιμέτωπος με μια επικείμενη καταστροφή στα τέλη Ιανουαρίου, ο Σι κατέφυγε σε δρακόντειους αποκλεισμούς και άλλα περιοριστικά μέτρα για την καταστολή του ιού. Οι κινεζικές Αρχές κινητοποίησαν ολόκληρη τη χώρα για να πολεμήσουν αυτό που το κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) ονόμασε «λαϊκό πόλεμο» ενάντια σε έναν αόρατο αλλά θανατηφόρο εχθρό.

Αυτή η τρομερή προσπάθεια έσωσε την κατάσταση για το ΚΚΚ και επέτρεψε στον Σι να μετατρέψει μια καταστροφή προς όφελός του – ειδικά δεδομένης της εκπληκτικής ανικανότητας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να αντιμετωπίσει την πανδημία. Ως αποτέλεσμα της επιτυχούς καταστολής του ιού, η Κίνα ήταν η μόνη μεγάλη οικονομία που αναπτύχθηκε το 2020.

Ωστόσο, παρά τα βραχυπρόθεσμα πολιτικά οφέλη για τον Σι και το ΚΚΚ, η COVID-19 μπορεί να έχει απομακρύνει ουσιαστικά τη Δύση από την Κίνα για οικονομικούς και ιδεολογικούς λόγους.

Τυχόν αμφιβολίες σχετικά με τη νεοσταλινική φύση του καθεστώτος Σι διαλύθηκαν στα τέλη Μαΐου 2020, όταν η κινεζική κυβέρνηση κινήθηκε να επιβάλει κατασταλτικό νόμο περί εθνικής ασφάλειας στην πρώην βρετανική αποικία του Χονγκ Κονγκ. Η πόλη των περίπου 7,5 εκατομμυρίων ανθρώπων είχε εξεγερθεί από τον Μάρτιο του 2019, όταν η διορισμένη από το ΚΚΚ επικεφαλής, Κάρι Λαμ, προσπάθησε να περάσει αμφιλεγόμενο νόμο που θα επέτρεπε την έκδοση υπόπτων για εγκλήματα στην ηπειρωτική Κίνα.

Οι διαμαρτυρίες κατά της έκδοσης έφεραν την κυβέρνηση του Χονγκ Κονγκ πριν από την πτώση. Στην επιφάνεια φάνηκε ότι ήταν η συνέχεια του λεγόμενου «Κινήματος της Ομπρέλας» – που το 2014 είχε απαιτήσει ανεπιτυχώς τη διενέργεια καθολικής ψηφοφορίας και άμεση εκλογή του κυβερνήτη της πόλης. Ωστόσο, το ΚΚΚ θεώρησε τις διαδηλώσεις του 2019 πιο απειλητικές λόγω του πρωτοφανούς μεγέθους τους, με μια διαμαρτυρία τον Ιούνιο να προσελκύει σχεδόν δύο εκατομμύρια ανθρώπους. Η αποδοχή των αιτημάτων των διαδηλωτών, συμπεριλαμβανομένης της εκπλήρωσης της δέσμευσης του ΚΚΚ να επιτρέψει ελεύθερες εκλογές, θα θεωρούνταν συνθηκολόγηση. Εχοντας επίγνωση της ανάγκης να προστατέψει την ισχυρή εικόνα του και να αποκρούσει πιθανές κατηγορίες που θα τον έδειχναν ως αναποφάσιστο, ο Σι δεν μπορούσε να επιτρέψει να συνεχιστεί η εξέγερση του Χονγκ Κονγκ.

Ο Σι τελικά αποφάσισε έναν νόμο εθνικής ασφάλειας που θα επέβαλλε αυστηρές ποινές – συμπεριλαμβανομένης της ισόβιας κάθειρξης – για γενικά και αόριστα καθορισμένες «δραστηριότητες που θέτουν σε κίνδυνο την κρατική ασφάλεια».

Ο αντίκτυπος της COVID-19 και η καταστολή στο Χονγκ Κονγκ ήταν ιδιαίτερα βαθιά στις σχέσεις της Κίνας με τις ΗΠΑ. Βέβαια, οι κινεζοαμερικανικοί δεσμοί άρχισαν να επιδεινώνονται στα μέσα του 2018, ως αποτέλεσμα του εμπορικού πολέμου του Τραμπ. Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2020, ο Τραμπ και ο κινέζος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Λιου  Χε υπέγραψαν μια εμπορική συμφωνία «πρώτης φάσης» που σταματούσε προσωρινά τις κόντρες – αν και οι περισσότεροι δασμοί των ΗΠΑ για κινεζικά αγαθά παρέμειναν σε ισχύ. Δεν υπήρχαν ενδείξεις τότε ότι ο Τραμπ σκόπευε να βλάψει τις δικές του πιθανότητες επανεκλογής τον Νοέμβριο με έναν νέο γύρο οικονομικών μέτρων που θα στόχευαν την Κίνα.

Η διμερής διαμάχη κλιμακώθηκε σε έναν πλήρη ψυχρό πόλεμο μόνο την άνοιξη του 2020, όταν οι υπολογισμοί του Τραμπ άλλαξαν δραστικά καθώς ο λανθασμένος χειρισμός της πανδημίας έπληξε τις προοπτικές επανεκλογής του. Στράφηκε κυνικά και οργισμένα κατηγορώντας την Κίνα. Η επιβολή του νόμου περί εθνικής ασφάλειας στο Χονγκ Κονγκ όχι μόνο δεν αξιοποιήθηκε αναλόγως αλλά και έδωσε σε γεράκια των ΗΠΑ τα απαραίτητα πυρομαχικά για να πείσουν τους αμφιταλαντευόμενους συμμάχους των ΗΠΑ ότι πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να αντιμετωπίσουν μια επιθετική και αναξιόπιστη αυτοκρατορία.

Καθώς το 2020 έφτασε στο τέλος του, οι σχέσεις της Κίνας με τις ΗΠΑ έφτασαν στο χείλος της πλήρους κατάρρευσης. Και, δεδομένου ότι η καχυποψία είναι ένα διμερές φαινόμενο, η νίκη του Τζο Μπάιντεν επί του Τραμπ στις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ ενδέχεται να μην ενισχύσει τις προοπτικές για διάσωση των διμερών δεσμών. Στην καλύτερη περίπτωση η κυβέρνηση του Μπάιντεν είναι απίθανο να αποκαταστήσει το status quo ante τα επόμενα χρόνια.

Για άλλη μια φορά, οι κινεζικές πολιτικές αποφάσεις έχουν οδηγήσει σε ανακατατάξεις τους δεσμούς της χώρας με τη Δύση. Ομως, ενώ η μεταρρύθμιση του Ντενγκ και το «άνοιγμα» του 1979 προήγγειλαν την έναρξη μιας συνεργασίας και γόνιμης σχέσης, οι πολιτικές του Σι το 2020 είναι πολύ πιθανό να οδηγήσουν σε δεκαετίες αντιπαράθεσης.