Η ανάληψη της ηθικής ευθύνης

Ολες οι έννομες τάξεις προστατεύουν την ανθρώπινη ζωή του φορέα της επειδή αποτελεί θεμελιώδη αξία για τον ίδιο αλλά και για την πολιτική κοινότητα της οποίας είναι μέλος. Οι περισσότερες αντιμετωπίζουν όμως με επιείκεια τη θανάτωση μελλοθανάτων ασθενών από οίκτο. Μια μειοψηφία χωρών νομιμοποίησαν την ευθανασία αποκλειστικά στην περίπτωση που κάποιος ασθενής εκφράζει τη σταθερή βούλησή του να πεθάνει εφόσον πάσχει από θανατηφόρα ασθένεια και πονά ανυπόφορα. Ενδιάμεσα κάποιες ευρωπαϊκές έννομες τάξεις απονομιμοποιούν την ανώφελη θεραπευτική εμμονή. Η γαλλική π.χ. αναγνώρισε το δικαίωμα των άμεσα μελλοθάνατων να την αρνούνται, απονέμοντάς τους το δικαίωμα να τεθούν από τους γιατρούς σε βαθιά ύπνωση μέχρι να πεθάνουν. Μήπως λοιπόν ο ανθρωπισμός υποχωρεί έναντι του ωφελιμισμού και η προστασία της ανθρώπινης ζωής σταθμίζεται με την αναγνώριση της ατομικής αυτονομίας; Θα ανοίξει ο κύκλος των δικαιούχων, θα συμπεριληφθούν ιδίως τα παιδιά και οι χρόνια ή ψυχικά πάσχοντες;

Από τη μία μεριά η προστασία της ανθρώπινης ζωής αποτελεί τον θεμέλιο λίθο του νεωτερικού, νομικού πολιτισμού. Ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε όλα τα στάδια της ανθρώπινης ζωής δεν αντιφάσκει με την προστασία της αλλά εναρμονίζεται με αυτήν. Κάθε ανθρώπινη ζωή νεότερων ή γεροντότερων, ασθενών ή υγιών, αρτιμελών ή αναπήρων είναι ισάξια προστασίας και θεωρείται εξίσου αξιοπρεπής να βιωθεί. Δεν μπορεί να αναγνωριστεί ένα δικαίωμα στον θάνατο ενάντια στη ζωή σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Από την άλλη όμως το δικαίωμα των ασθενών να αποφασίζουν, όταν μπορούν διανοητικά να το κάνουν για τη θεραπεία τους και τα όριά της έχει αναγνωριστεί από το διεθνές δίκαιο, την ιατρική ηθική και έχει εξειδικευτεί από τις Επιτροπές Βιοηθικής. Εδώ πρόκειται για τα δικαιώματα των ασθενών στο τέλος της ζωής τους, όταν πλέον οι γιατροί σύμφωνα με τον  Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, οφείλουν να παραιτηθούν από την προσπάθεια θεραπείας για να τους ανακουφίσουν ώστε να υποφέρουν όσο το δυνατόν λιγότερο.

Στην ύστατη στιγμή ο ασθενής αλλά και ο γιατρός δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται αποκομμένα από τις κοινωνικές σχέσεις και τα συστήματα υγείας εντός των οποίων δρουν. Το κρίσιμο είναι να μη φτάσει ο ασθενής να επιζητά να πεθάνει επειδή δεν έχει την επιλογή να λάβει όλη τη δυνατή στήριξη με συνέπεια να εξευτελίζεται. Να μην ταλαιπωρείται από μάταιη ή ελλειμματική θεραπεία αλλά να λαμβάνει την ανακουφιστική που δικαιούται. Να μπορεί να λάβει ιατρική φροντίδα και ηθική υποστήριξη στο σπίτι εάν επιλέξει να πεθάνει εκεί. Παρά τη σοβαρή επένδυση πόρων από τις γηράσκουσες κοινωνίες μας στη μακροημέρευση με ποιότητα ζωής δυσκολευόμαστε να αποδεχθούμε τον θάνατο, τον πόνο και την εξάρτηση που προκαλεί η ασθένεια. Ομως το ευ θνήσκειν προϋποθέτει την κοινωνική συμπερίληψη των γερόντων, των βαριά πασχόντων και των μελλοθανάτων σε συνδυασμό με την προσωπική προσπάθεια να νοηματοδοτηθεί το γήρας, η ασθένεια και ο θάνατος του καθενός.