Το παράδοξο {LF}της Σουηδίας

Η Σουηδία είναι μία χώρα με παράδοση στην επιδημιολογία. Η επιδημιολογία αποτελεί έναν από τους 20 στρατηγικούς άξονες έρευνας της χώρας που λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση και τo Karolinska Institutet κατατάσσεται 6^ο παγκοσμίως στον τομέα της δημόσιας υγείας. Επομένως, η στάση της απέναντι στην πανδημία Covid-19, όπως αυτή καθορίστηκε από τους επιστήμονές της, άξιζε την προσοχή μας.

Η στρατηγική της Σουηδίας βασίστηκε κατά κύριο λόγο στην ατομική ευθύνη με στόχο την προστασία των ηλικιωμένων ευπαθών πολιτών και την επίτευξη ενός αριθμού κρουσμάτων που να είναι διαχειρίσιμος από το σύστημα υγείας. H αλήθεια είναι ότι η Σουηδία έχει κάποια χαρακτηριστικά που είναι ευνοϊκά σε μία πανδημία: έχει τον μικρότερο αριθμό μελών ανά νοικοκυριό στην Ευρώπη (μέσο μέγεθος νοικοκυριού το 2019: 1,8 άτομα έναντι 2,2 στην Ελλάδα) με το 45% των νοικοκυριών της να έχουν ένα μόνο άτομο (25% στην Ελλάδα), χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού (25 άτομα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο έναντι 82,5 στην Ελλάδα και 108,8 στην Ευρώπη των «27») και υψηλό ποσοστό τηλε-εργασίας και προ πανδημίας. Από την άλλη μεριά, η Σουηδία μετρά περίπου 1.270 κλίνες σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων ανά 100.000 πληθυσμού (έναντι 15 στην Ελλάδα).

Mε βάση αυτή τη στρατηγική, οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν στο πρώτο κύμα ήταν ελάχιστοι σε σχέση με άλλες χώρες. Αποτέλεσμα: μέχρι τέλος Μαΐου καταγράφηκαν δεκαπλάσιοι θάνατοι, αναλογικά με τον πληθυσμό της, σε σχέση με τις γειτονικές σκανδιναβικές χώρες (Νορβηγία και Φινλανδία). Στους πρώτους 6 μήνες της επιδημίας, πάνω από 2.000 άτομα πέθαναν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων. Παρά την επιβαρυμένη εικόνα, το επιχείρημα ήταν ότι μακροπρόθεσμα η στρατηγική της Σουηδίας θα απέδιδε μιας και ένα μέρος του πληθυσμού θα αποκτούσε ανοσία και το κύμα του φθινοπώρου θα ήταν πολύ πιο ήπιο. Παρ’ όλα αυτά, μία μελέτη της Υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας της Σουηδίας εκτίμησε ότι μόλις το 11% του πληθυσμού της Στοκχόλμης είχε αντισώματα μέχρι τέλος Ιουλίου (αντί για 40% που ήταν η αρχική εκτίμηση). Από τον Οκτώβριο, ο αριθμός των κρουσμάτων αυξάνεται, η πίεση στο σύστημα υγείας είναι ασφυκτική και επιβάλλονται πλέον πιο αυστηρά μέτρα (ακόμα και κλείσιμο των σχολείων).

Αν εξαιρέσει κανείς τον αρχιτέκτονα της στρατηγικής Anders Tegnell – που είχε μια εμμονική σχεδόν επιμονή στην προσέγγισή του – το συμπέρασμα είναι ότι καμία στρατηγική δεν είναι αλάνθαστη και ότι οι διορθωτικές κινήσεις είναι αναπόφευκτες. H ειρωνεία είναι ότι οι σκανδιναβικές χώρες διδάχτηκαν από τη Σουηδία εφαρμόζοντας πιο ήπια μέτρα σε αυτό το κύμα σε σχέση με την άνοιξη (διατηρώντας για παράδειγμα τα σχολεία ανοιχτά) και πετυχαίνοντας καλύτερα αποτελέσματα από τη γειτονική τους χώρα.

Η Bάνα Σύψα είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ