Οι θησαυροί της Ελεύθερνας

Η γη της σπάρθηκε με αλάτι από τους Βενετούς στα χρόνια του Μεσαίωνα για να πάψει να είναι εύφορη, ως αντίποινα στην επαναστατική δράση των Κρητών. Κίνηση χωρίς αντίκρισμα αφού ο πλούτος της Ελεύθερνας, της αρχαίας πόλης που δεσπόζει στην καρδιά της Κρήτης, έχει μείνει άφθαρτος κάτω από το χώμα κι εδώ και 35 χρόνια αδιάκοπα αποκαλύπτεται από τα έμπειρα χέρια των αρχαιολόγων. Πλούτος που μαρτυρά την ανθρώπινη παρουσία από την 3η χιλιετία π.Χ. «εικονογραφεί» με λεπτομέρεια όσα περιγράφει ο Ομηρος στα έπη του για τις ταφικές πυρές και την προσφορά αιχμαλώτων στους νεκρούς και δείχνει τις ρίζες της ευρωπαϊκής Ιστορίας, καθώς πρώτη η Ελεύθερνα ίδρυσε μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη για τους νεκρούς της εκτός των συνόρων της.

Κι είναι αυτός ο πλούτος στον οποίο είναι αφιερωμένος ο καλαίσθητος και πολυτελής τόμος του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση και της Lamda Development τον οποίο επιμελήθηκαν και φέτος οι εκδόσεις Ολκός υπό τον τίτλο «Ελεύθερνα». Τη μελέτη, η οποία έρχεται να προστεθεί στους ήδη 18 τόμους του εκδοτικού προγράμματος «Ο κύκλος των μουσείων» – επιστρέφει ύστερα από απουσία τεσσάρων ετών – υπογράφει ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, ανασκαφέας του χώρου από το 1985, Νίκος Σταμπολίδης (μαζί με τους Πέτρο Θέμελη ως το 2003 και Αθανάσιο Καλπαξή έως το 2009) και συνοδεύεται από πρόλογο της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και φωτογραφίες του Σωκράτη Μαυρομμάτη.

«Λαλίστατοι» τάφοι με πλούσια κτερίσματα που δεν αποκαλύπτουν μόνο τον κοσμοπολιτισμό της Ελεύθερνας και τις επαφές της με τον κόσμο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά τη διατροφή και τις ασθένειες των κατοίκων της – χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας νεκρής της οποίας οι καθημερινές καταπονήσεις των άκρων έδειξαν ότι πρόκειται για κεραμίστρια. Κοσμήματα και όπλα, αγγεία και εργαλεία, αλλά και μηχανισμοί για τη μέτρηση του χρόνου και της απόστασης είναι μερικά μόνο από τα ευρήματα που άντεξαν στον χρόνο και δεν κατέληξαν να δίδονται σε γυρολόγους με «αντάλλαγμα ένα ζευγάρι σεντόνια, κουβέρτες ή μαξιλαροθήκες…» ώστε σήμερα να προσθέτουν πολύτιμες πληροφορίες στα κεφάλαια που αφορούν την Εποχή του Σιδήρου, την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο αλλά και τα παλαιοχριστιανικά χρόνια.

Η «Ελεύθερνα» αποτελεί το πρώτο βήμα επανεκκίνησης του συγκεκριμένου εκδοτικού προγράμματος το οποίο του χρόνου θα θέσει στο επίκεντρό του το υπό ανακαίνιση μουσείο Μεσολογγίου, οι εργασίες στο οποίο αναμένεται να ολοκληρωθούν στο τέλος του 2021. Η προετοιμασία του τόμου έχει ήδη ξεκινήσει, όπως αποκάλυψε κατά τη χθεσινή διαδικτυακή παρουσίαση ο εμπνευστής του Κύκλου των Μουσείων Βαγγέλης Χρόνης και συγγραφέας θα είναι η αρχαιολόγος Ολυμπία Βικάτου.