Oχι δάκρυα για τη γενιά Covid

Πάρτε για παράδειγμα τη Γερμανία. Στην αρχή του χρόνου, η δημοτικότητα της Ανγκελα Μέρκελ κατρακυλούσε, η συνοχή τής κυβέρνησής της έτριζε και οι περισσότεροι στοιχημάτιζαν ότι δεν θα καταφέρει να επιβιώσει ως τις εκλογές του 2021. Κι έπειτα ήρθε ο κορωνοϊός στη ζωή μας κι όλα άλλαξαν. Η Μέρκελ, η δημοτικότητα της οποίας, τον περασμένο Μάρτιο, προ κορωνοϊού, μετά βίας περνούσε τον πήχη του 50%, ετοιμάζεται τώρα να γιορτάσει τη 15η επέτειο της ανάδειξής της σε καγκελάριο με πρωτοφανή ποσοστά δημοφιλίας 74%. Και η κυβέρνηση συνασπισμού, που με νύχια και με δόντια κρατιόταν ζωντανή τον Μάρτιο, με ποσοστά αποδοχής μόλις 35%, τώρα πλέει σε πελάγη ευφορίας, με τα ποσοστά της να βρίσκονται στο 67%. Κορωνοθρίαμβος.

Πάρτε, αν προτιμάτε, το εξωτικό παράδειγμα της Νέας Ζηλανδίας. Το 2017 ανέλαβε πρωθυπουργός στη χώρα αυτή μια νέα γυναίκα, 37 ετών, ελάχιστα γνωστή, επικεφαλής μιας τρικομματικής κυβέρνησης συνεργασίας Εργατικών, Πρασίνων και ενός μικρότερου «εθνολαϊκιστικού» κόμματος (δεν έβγαιναν αλλιώς τα νούμερα) με το χαρακτηριστικό όνομα «Πρώτα η Νέα Ζηλανδία». Η Τζασίντα Αρντερν κατάφερε σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες να δημιουργήσει ένα νέο πρότυπο ηγεσίας, μια χαμογελαστή, συμπονετική αποτελεσματικότητα, που θριάμβευσε στη διαχείριση της πανδημίας. Θριάμβευσε και στις εκλογές του περασμένου Οκτωβρίου, με ένα δημοψηφισματικό 50%.

Υπάρχει, φυσικά, και το παράδειγμα της Αμερικής. Οπου σε ένα σύνθετο εκλογικό παζλ μιας βαθιά, υπαρξιακά διχασμένης χώρας η ανάγκη μιας όχι μεγάλης αλλά κρίσιμης μερίδας του εκλογικού σώματος για σοβαρή διαχείριση της υγειονομικής κρίσης φαίνεται πως έπαιξε κάποιο ρόλο, έγειρε οριακά την πλάστιγγα υπέρ του Τζο Μπάιντεν.

Το συμπέρασμα είναι κοινό και προφανές: στις συνθήκες της πανδημίας, η ζήτηση στην πολιτική αγορά κινείται κεντρομόλα. Μπορεί να οργανώνουν θορυβώδεις διαδηλώσεις οι πολυάριθμοι αρνητές της μάσκας – όπως τις προάλλες στην Πύλη του Βρανδεμβούργου – και να καταγγέλλουν ως «χουντικές» (παρ’ ημίν) ή «χιτλερικές» (στη Γερμανία) τις απαγορεύσεις που ο φόβος του ιού επιβάλλει, αλλά η μεγάλη πλειοψηφία ζητά προπάντων πολιτική μετριοπάθεια και διαχειριστική αποτελεσματικότητα. Η πολιτική κυριαρχία μετατοπίζεται στο κέντρο. Κι αυτή είναι μια πραγματικότητα που κάθε πολιτική δύναμη, ιδίως αν βρίσκεται στην αντιπολίτευση, είναι υποχρεωμένη, έστω και για λόγους αυτοσυντήρησης, να σέβεται.

Μα αν αυτή είναι η μεγάλη εικόνα, δεν είναι ολόκληρη η εικόνα. Οχι μόνο γιατί η υγειονομική κρίση έχει ακόμη χρόνο να διανύσει και η ύφεση που θα τη διαδεχθεί θα φέρει νέα, πιο δύσκολα διλήμματα και – ίσως – δυσάρεστες εκπλήξεις. Μα προπάντων επειδή, κάτω από την επιφάνεια του Μεγάλου Φόβου, τα υπόγεια ρεύματα κινούνται σε άλλες κατευθύνσεις. Μια έρευνα του Κέντρου για τη Δημοκρατία του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, με διαχρονικά στοιχεία από 154 χώρες, κατέδειξε πως εκτός από την οικονομική ύφεση, ως συνέπεια της υγειονομικής κρίσης, τον κόσμο μας απειλεί και μια «δημοκρατική ύφεση». Οι άνθρωποι που δηλώνουν δυσαρεστημένοι με τον τρόπο που η δημοκρατία λειτουργεί ήταν 38% το 2005. Είναι 57,5% σήμερα. Και – το σημαντικότερο – το ποσοστό των δυσαρεστημένων ανεβαίνει όσο κατεβαίνει η ηλικία. Η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία κερδίζει ποσοστά πάνω από 55% στις ηλικίες άνω των 65, στους ανθρώπους που θυμούνται, πέφτει στο 50% μεταξύ των baby boomers, στους ανθρώπους που έζησαν καλύτερες μέρες, για να κατρακυλήσει κάτω από 45% στους 35άρηδες.

Μια ηλικιακή ρωγμή αρχίζει να φαίνεται διά γυμνού οφθαλμού. Και γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όσο η καθημερινή εμπειρία και η κοινωνική στατιστική αποτυπώνουν μια νέα, υπό διαμόρφωση πραγματικότητα. Την ανάδυση μιας γενιάς που πήρε ήδη το όνομα «γενιά Covid». Είναι οι νέοι που η καταιγίδα της πανδημίας τούς βρήκε κάπου ανάμεσα στα 18 και τα 30 τους χρόνια, διατάραξε την εκπαιδευτική τους εμπειρία, τους εκπαραθύρωσε από το εργασιακό περιβάλλον ή ματαίωσε την αναζήτηση εργασίας μετά τις σπουδές. Στις ΗΠΑ μετρήθηκε ότι η ταπεινωτική για πολλούς νέους εμπειρία της επιστροφής στη στέγη των γονιών αγγίζει ποσοστά που έφθασαν και ξεπέρασαν το ιστορικό υψηλό του μεγάλου κραχ της δεκαετίας του ’30.

Αυτή η γενιά, που νιώθει κάπως σαν να άδειασε ο χρόνος της ζωής της, είναι πια το κρίσιμο για την επιβίωση της φιλελεύθερης δημοκρατίας στοίχημα. Δεν είναι το ρεύμα των εξαρτημένων από τα social media και τις θεωρίες συνωμοσίας – που συνήθως κερδίζουν τις κάπως μεγαλύτερες ηλικίες – αυτό που στ’ αλήθεια απειλεί να ανατρέψει το σκηνικό της λαϊκιστικής άμπωτης που σήμερα φαίνεται να ζούμε. Είναι ο κίνδυνος μιας βαθύτερης ρήξης με την άτυχη γενιά, τη γενιά Covid. Για να την αποφύγουμε, πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημα, να το αναγνωρίσουμε. Κι έπειτα να βρεθούν τα μέσα, οι πολιτικές επιλογές για την ανάταξη του ρήγματος. Κι ίσως κι ένα νέο πρότυπο πολιτικού λόγου, πολιτικής ηγεσίας – που προς το παρόν πουθενά εκτός από την εξωτική Νέα Ζηλανδία δεν έχει αρχίσει να διακρίνεται.