Ο Καραβάτζιο στο σινεμά

Ο Μικελάντζελο Μερίζι δεν ήταν ο ευκολότερος άνθρωπος του κόσμου – αντιθέτως, θα πρέπει να ήταν από τους δυσκολότερους. Κατάφερε να επιβιώσει της πανώλης όταν η νόσος κατατρόπωνε την πατρίδα του την Ιταλία (εξαιτίας της έχασε πολλούς δικούς του μέσα σε μια μέρα – πατέρα, θείο, παππού) και μεγαλώνοντας διαμόρφωσε έναν χαρακτήρα τραχύ, οξύθυμο και άκαμπτο. Αργότερα έχοντας αλλάξει το όνομά του σε Καραβάτζιο έγινε διάσημος για τους πίνακές του («Αγόρι με καλάθι φρούτων», «Αγόρι που το δαγκώνει σαύρα», «Μέδουσα» κ.ά.) αλλά συγχρόνως για τον εύφλεκτο χαρακτήρα του, συχνά εκτός ορίων. Ουκ ολίγες φορές αυτός ο χαρακτήρας οδήγησε τον Καραβάτζιο σε μπελάδες και ο χειρότερος ήταν η ανθρωποκτονία. Σκότωσε τον Ρανούτσο Τομασόνι αν και το γιατί για πολλά χρόνια ήταν μυστήριο. Στην αρχή κυριαρχούσε η θεωρία ότι αφορμή για τη δολοφονία ήταν ένας αγώνας τένις. Αργότερα όμως προέκυψε μια γυναίκα στη μέση, πιθανόν ιερόδουλη, η Λένα.

Ο φόνος πάντως ήταν η αιτία για την οποία ο Καραβάτζιο αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του για τη Μάλτα, όπου ναι μεν χάρηκε μιας ενθουσιώδους υποδοχής γεμάτης τιμές που αναλογούσαν σε έναν ζωγράφο της κλάσης του, σύντομα όμως θα αποκτούσε και εκεί εχθρούς εφόσον τα νεύρα του δεν μαλάκωσαν ποτέ. Στη Μάλτα ακολούθησε και έκτιση ποινής στη φυλακή από όπου και απέδρασε για τη Σικελία. Και οι μπελάδες συνεχίστηκαν μέχρι τον θάνατό του το 1610 σε ηλικία μόλις 38 ετών.

Στις μέρες μας, ο Καραβάτζιο επανέρχεται στο προσκήνιο, όχι χάρη σε κάποια έκθεση αλλά μέσω μιας νέας κινηματογραφικής ταινίας που πραγματεύεται τον πολυτάραχο βίο του. Πρόκειται για τη «Σκιά του Καραβάτζιο» – «Caravaggio’s Shadow» – τα γυρίσματα της οποίας άρχισαν εν μέσω πανδημίας Covid-19 τον περασμένο Σεπτέμβριο και σε λίγο ολοκληρώνονται στη Ρώμη. Η «Σκιά του Καραβάτζιο» είναι η 14η σκηνοθετική δουλειά του ηθοποιού και σκηνοθέτη Μικέλε Πλάσιντο, ο οποίος κρατά και έναν μικρό ρόλο, εκείνον του καρδινάλιου Ντελ Μόντε. Τον ίδιο τον Καραβάτζιο υποδύεται ο ιταλός ηθοποιός Ρικάρντο Σκαρμάτσο που με τα μελαμψά χαρακτηριστικά του θυμίζει αρκετά τον ζωγράφο. Ο Σκαρμάτσο είναι ένας από τους πιο γνωστούς ιταλούς ηθοποιούς σε διεθνές επίπεδο και φυσικά ο πρωταγωνιστής της ταινίας του Κώστα Γαβρά «Παράδεισος στη Δύση» (2009).

DETECTIVE STORY. Το γεγονός ότι οι έρευνες που ο Μικέλε Πλάσιντο και οι συνεργάτες του διεξήγαγαν για τη συγγραφή του σεναρίου αυτής της ταινίας διήρκεσαν περίπου τέσσερα χρόνια, είναι απολύτως δικαιολογημένο κρίνοντας από την πλοκή της που «φλερτάρει» κάπως με το detective story. Η δράση της «Σκιάς του Καραβάτζιο» τοποθετείται στην Ιταλία του 1610 (χρονιά θανάτου του ζωγράφου), όταν ο ζωγράφος δεν ανήκε μόνο στην ελίτ των καλλιτεχνών της εποχής του αλλά συγχρόνως θεωρούνταν και ένας «επαναστάτης» που αμφισβητούσε τις εκκλησιαστικές αποφάσεις οι οποίες, ως γνωστόν, υπαγόρευαν πώς να εκπροσωπούνται τα θρησκευτικά θέματα στην Τέχνη. Εργα του όπως τα «Θάνατος της Παρθένου», «Ο άπιστος Θωμάς», «Ο αποκεφαλισμός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή» και η «Ταφή του Χριστού» είχαν ενοχλήσει την Εκκλησία και εκφράσει αυτήν ακριβώς την αντίδραση του Καραβάτζιο στις διαταγές της. Επίσης, εκείνη την εποχή ο Καραβάτζιο βρισκόταν στη φυλακή καταδικασμένος σε θάνατο για τη δολοφονία του Τομασόνι. Σύμφωνα με το σενάριο της ταινίας, έχοντας ενημερωθεί ότι ο Καραβάτζιο απεικονίζει  στους πίνακές του πόρνες, κλέφτες και άλλα πρόσωπα του υποκόσμου καθώς και αιρετικές αναπαραστάσεις χριστιανικών θεμάτων, ο Πάπας της Ρώμης ανέθεσε στις μυστικές υπηρεσίες του Βατικανού μια έρευνα προκειμένου να αποφασίσει εάν θα παραχωρήσει την επιείκεια που ο ζωγράφος ζητούσε. Ο ερευνητής – με την κωδική ονομασία Σκιά (τον υποδύεται ο γάλλος ηθοποιός Λουί Γκαρέλ) – αρχίζει την έρευνα και έρχεται αντιμέτωπος με τον αντικρουόμενο χαρακτήρα του Καραβάτζιο του οποίου η ζωή βρίσκεται πλέον στα χέρια του.

Τα γυρίσματα της ταινίας έγιναν σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας (κυρίως στη Ρώμη και τη Νάπολη), καθώς επίσης στη Μάλτα. Στο καστ της ταινίας θα βρούμε επίσης τη γαλλίδα ηθοποιό Ιζαμπέλ Ιπέρ στον ρόλο της Μαρκησίας Κοστάνζα Κολόνα και την Ιταλίδα Μικαέλα Ραμαζότι που υποδύεται τη Λένα, ένα πρόσωπο που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή του ζωγράφου.

Αν μη τι άλλο, πάντως, ο Καραβάτζιο ένας από τους σπουδαιότερους ζωγράφους της Αναγέννησης, είναι μια φιγούρα που κάθε κινηματογραφιστής θα λάτρευε να απεικονίσει. Και πράγματι, η ζωή του έχει απασχολήσει τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, ίσως όχι με τόσο πολλές ταινίες, σίγουρα όμως με ιδιαίτερες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η πιο διάσημη, ο «Καραβάτζιο» που γύρισε το 1986 ο μέγας νεωτεριστής του βρετανικού κινηματογράφου Ντέρεκ Τζάρμαν με πρωταγωνιστή τον Ντέξτερ Φλέτσερ στον ρόλο του τίτλου. Εκεί, η διαπραγμάτευση της κινηματογραφικής βιογραφίας του καλλιτέχνη εστιάζεται λιγότερο στον νατουραλισμό και περισσότερο στην απόδοση του βλέμματος του ίδιου του ζωγράφου, ενώ η συγγένεια του σκηνοθέτη με τη ζωγραφική, τον οδήγησε να σκηνοθετήσει κάθε κάδρο σαν να είναι πίνακας. Υλικά του το φως, ο ήχος, το χρώμα αλλά και ο αισθησιασμός των σωμάτων και προβληματισμός του η σχέση της τέχνης με τη σεξουαλικότητα μα και την καταστροφικότητα της ανθρώπινης παρόρμησης.