Τι κρύβει η σιωπή

Είναι κοινό μυστικό πως οι κυβερνήσεις αγαπούν τους αριθμούς – και η σημερινή δεν είναι εξαίρεση. Αμεσα ή έμμεσα, σχεδόν όλο το Μέγαρο Μαξίμου έχει αναφερθεί κάποια στιγμή στη σιωπηλή πλειοψηφία, στους πολίτες που δεν φωνάζουν, δεν αγανακτούν, δεν ακούγονται, όμως στο τέλος στέκονται στην ουρά για να ψηφίσουν και τελικά διαμορφώνουν το αποτέλεσμα. Και πώς να μην τους ακούν τους σιωπηλούς; Αυτοί ήταν το κρυφό όπλο της ΝΔ στις προηγούμενες εκλογές. Εδωσαν τη διακυβέρνηση του κράτους στον Κυριάκο Μητσοτάκη χωρίς πολλές τυμπανοκρουσίες, μόνο με την υπόσχεση της μετάβασης στη μετά-ΣΥΡΙΖΑ εποχή. Αυτούς υποτίμησε ο Αλέξης Τσίπρας όταν θεωρούσε δεδομένη την υποστήριξη της μεσαίας τάξης.

Για να μη χάσει την επαφή της με τη σιωπηλή πλειοψηφία, η κυβέρνηση χρησιμοποιεί μετρήσεις. Οχι μετρήσεις για τα ποσοστά του κάθε κόμματος, αλλά αυτές που δείχνουν κοινωνικές τάσεις και προτιμήσεις, ώστε να καταλάβει αν μια κίνηση ωφέλησε ή έβλαψε, αν ένα θέμα μπορεί να «ανοίξει» χωρίς να προξενηθεί μεγάλος πανικός σε ψηφοφόρους και στην ευρύτερη σφαίρα επιρροής. Κάτι τέτοιο συμβαίνει, λέει ο πολιτικός μύθος που κυκλοφορεί, με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Η σιωπηρή πλειοψηφία δεν ενδιαφέρεται και τόσο πια για το θέμα – άρα όσες φορές κι αν ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρει στη Βουλή την αλλαγή στάσης της κυβέρνησης, όσες φορές κι αν τον αγνοήσει ο Πρωθυπουργός, δεν έχει και τόση σημασία. Η τακτική μέχρι τώρα έχει αποφέρει αποτελέσματα.

Το πρόβλημα ξεκινάει από τη στιγμή που η κυβέρνηση άρχισε να χρησιμοποιεί τη σιωπηρή πλειοψηφία κατά το δοκούν και με στόχο να βλάψει επικοινωνιακά τους αντιπάλους της. Οι επικλήσεις δεν είναι πια και τόσο διακριτικές. Οι «λίγοι ανεύθυνοι» στάθηκαν απέναντι στους πολλούς που τηρούσαν πιστά τα μέτρα προστασίας απέναντι στον κορωνοϊό και φέρουν την ευθύνη για το λοκντάουν. Το μέτωπο ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και ΜέΡΑ25 για το Πολυτεχνείο οικοδομήθηκε κι αυτό απέναντι στην ίδια υπεύθυνη κοινωνία, που, με βάση το γαλάζιο αφήγημα, ταυτίζεται ή εκπροσωπείται από το Μέγαρο Μαξίμου. Η σιωπηρή πλειοψηφία ωστόσο δεν είναι μια ομογενοποιημένη μάζα που λειτουργεί συντεταγμένα. Δεν είναι αποκλειστικά υπεύθυνη ή ανεύθυνη. Τις περισσότερες φορές δεν είναι καν πλειοψηφία: τα μέτωπα είναι ετερόκλιτα και ενίοτε διαλύονται όσο ξαφνικά σχηματίζονται. Δεν έγινε καθεστώς το μέτωπο λογικής. Aν είχε συμβεί κάτι τέτοιο, άλλα πράγματα θα ακούγαμε και άλλα θα βλέπαμε, τόσο στα αντιπολιτευτικά έδρανα όσο και σε αυτά της κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Η σιωπηρή πλειοψηφία, αν υποθέσουμε ότι έχει μείνει αρραγής από τον Ιούνιο του 2019, διαπιστώνει ακόμα το μεγάλο έλλειμμα που υπάρχει στην αξιωματική αντιπολίτευση, την αδυναμία έκφρασης και την ελλιπή κριτική. Διαπιστώνει όμως και κάποιες κυβερνητικές αστοχίες στη διαχείριση της πανδημίας μετά το πρώτο απαγορευτικό. Ο δρόμος προς το δεύτερο λοκντάουν δεν χρεώνεται αποκλειστικά στους λίγους ψεκασμένους – κυρίως γιατί οι ψεκασμένοι δεν είναι λίγοι. Ούτε αποκλειστικά στη στάση της αντιπολίτευσης, που ενίοτε τους ντάντεψε, επιτρέποντας να κινηθούν πιο ελεύθερα.

Η σιωπηρή πλειοψηφία είναι αμείλικτη και τόσο εφήμερη όσο ένα one-night stand. Μεγαλύτερη σημασία έχουν οι εντός της μειοψηφίες, που μπορούν να την κινήσουν από τη μια ή την άλλη πλευρά. Εκεί και μέτωπο λογικής υπάρχει, και υπευθυνότητα. Αυτές οι μειοψηφίες, όμως, δεν ήταν ποτέ δεδομένες.