Eάν ο Τραμπ ζούσε στην Τουρκία…

Η άρνηση του προέδρου Τραμπ να αποδεχθεί την ήττα του «προσφέρει ανακούφιση σε αυταρχικά καθεστώτα σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο βιογράφος του Τζο Μπάιντεν στο CNN. «Το απολαμβάνουν». Η Τουρκία, η χώρα μου, βρίσκεται στην κατηγορία των αυταρχικών καθεστώτων. Αλλά μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ αποτελούν πηγή τρόμου για εμάς που αναγνωρίζουμε τα σημάδια τού πότε μια πολιτική κρίση γίνεται de facto πραξικόπημα.

Ας αφήσουμε στην άκρη τα πικρά αστεία στα social media («Η Αμερική επιλέγει πιο γρήγορα προέδρους άλλων χωρών»), τους πανηγυρισμούς για την ήττα του Τραμπ σε όλο τον κόσμο και την προσμονή ότι θα υπάρχει ντόμινο εξελίξεων και για άλλους λαϊκιστές ηγέτες. Ο κόσμος θέλει να πιστέψει πως όταν ο Τραμπ θα φύγει, το μαφιόζικο δίκτυο δικτατορίσκων του 21ου αιώνα θα δεχθεί πλήγμα και η διεθνής κοινότητα θα μπορέσει να αντιστρέψει την πορεία της Ιστορίας. Ομως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.

Στόχος του Ντόναλντ Τραμπ είναι να υπονομεύσει τη συναίνεση: μεγάλο μέρος του πληθυσμού πια δεν εμπιστεύεται τα ΜΜΕ, το Κογκρέσο ή τους Δημοκρατικούς και η δημοκρατία έχει εκπέσει στα μάτια τους.

Η αυταρχικότητα στις μέρες μας δεν λειτουργεί μόνο με την καταπίεση των πολιτών, αλλά με την επιτάχυνση της ηθικής κατάρρευσης ήδη αδύναμων θεσμών. Ολα θα εξαρτηθούν από το πώς οι πυλώνες του κράτους και της κοινωνίας – από τη Γερουσία και το Ανώτατο Δικαστήριο έως τον Τύπο και την Αυτοδιοίκηση – θα συμπεριφερθούν τις επόμενες εβδομάδες. Ο Τραμπ χειραγωγεί αυτούς τους θεσμούς τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Ενώ ο Τραμπ σπέρνει σύγχυση, το επιτελείο Μπάιντεν ακολουθεί μια ψύχραιμη τακτική, βήμα βήμα, και δεν προβαίνει σε καταγγελίες επειδή θεωρεί ότι στο τέλος οι θεσμοί θα θριαμβεύσουν.

Ομως, μην κάνετε λάθος, αυτό που συμβαίνει είναι απόπειρα πραξικοπήματος. Εάν συνέβαινε στην Τουρκία, τα παγκόσμια ΜΜΕ έτσι θα το αποκαλούσαν, χωρίς δεύτερη σκέψη.

Συμβαίνει σε πολλά σημεία ταυτόχρονα: το σαρδόνιο χαμόγελο του υπουργού Εξωτερικών Μάικ Πομπέο – η χαρακτηριστική έκφραση «ανελεύθερων δημοκρατιών» – καθώς υπόσχεται «ήπια μετάβαση στη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ». Η ξαφνική αλλαγή προσώπων στο Πεντάγωνο. Ο Τραμπ να επικαλείται τον «λαό» και το «κίνημα», υπονοώντας ότι η λαϊκή δύναμη μπορεί να τον πάει πολύ πιο μακριά απ’ όσο νομίζουν οι αντίπαλοί του. Οσοι αναλύουν με ψυχολογικούς όρους τη συμπεριφορά του, θυμίζουν συχνά πως σιχαίνεται να χάνει: τα πραξικοπήματα δεν ξεκινούν πάντα με μια δραματική φωτιά στο Ράιχσταγκ, αλλά μέσα από σκοτεινούς και ασαφείς μηχανισμούς. Επειδή οι Αμερικανοί μάλλον δεν ξέρουν για τις χώρες μας όσα ξέρουμε εμείς για τη δική τους, μπορούμε να τους ενημερώσουμε ότι όλα αυτά έχουν συμβεί και σε εμάς – είχαμε εμπιστοσύνη στους θεσμούς και ήμασταν σίγουροι ότι ο ηγέτης δεν θα τολμούσε.

Τα σημερινά αυταρχικά καθεστώτα δεν είναι ακριβώς δικτατορίες – δεν τους χρειάζεται. Κατασκευάζουν κρίσεις και παρατείνουν την πολιτική αστάθεια, κρατούν τις μάζες σε εγρήγορση, αλλά εξασφαλίζουν ότι οι ηγέτες δρουν ατιμωρητί. Οι δημοκρατικοί πολίτες στην Αμερική ας μην περιμένουν ο Τραμπ να αρπάξει την εξουσία, αλλά ας είναι έτοιμοι για μια εξωφρενικά ζοφερή διαδικασία που κρατά τα πάντα ανοιχτά έως ότου οι μάζες κουραστούν και χάσουν το ενδιαφέρον τους. Ακόμα και εάν αποδεχθεί την πραγματικότητα και την εκλογική του ήττα, το «κίνημα» του Τραμπ θα λειτουργεί σε μια παράλληλη πολιτική πραγματικότητα για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, απειλώντας διαρκώς τη νομιμότητα του Μπάιντεν. Και κυρίως, διορίζοντας τόσα άτομα στον κρατικό μηχανισμό και στη Δικαιοσύνη, ο Τραμπ ήδη δημιουργεί το δικό του σκιώδες κράτος.

Εάν ζεις σε χώρες όπως η Τουρκία, την οποία οι αμερικανοί δημοκράτες θεωρούν τρομακτικό αλλά απίθανο παράδειγμα για να συμβεί στη χώρα τους, ξέρεις ότι ένα απίθανο αύριο μπορεί να γίνει η πραγματικότητα του σήμερα πολύ γρήγορα.

Η Ετζέ Τεμελκουράν είναι τουρκάλα δημοσιογράφος και συγγραφέας.