Οι κάλπες του μίσους

Νίκησε ο Τζο Μπάιντεν ή έχασε ο Ντόναλντ Τραμπ; Πρόκειται για ερώτημα που, παράλληλα με τις δικαστικές κινήσεις και την άρνηση του απερχόμενου προέδρου να αποδεχθεί την ήττα, έχει ήδη αρχίσει να αναζητεί απάντηση, εντός και εκτός ΗΠΑ. Εκ πρώτης, έχασε ο Τραμπ, κυρίως επειδή έναν χρόνο νωρίτερα φαινόταν ότι πηγαίνει στις κάλπες για περίπατο. Εν μέσω κορωνοϊού, ο τραμπισμός αντιστάθηκε, αλλά εν τέλει νικήθηκε. Και η μετεκλογική τακτική του Τραμπ ίσως να του καταφέρει ακόμη μεγαλύτερο χτύπημα. Η ήττα ήρθε και μέσα από την αλαζονεία της κυριαρχίας.

Μέσα από τις αμερικανικές κάλπες γίναμε σοφότεροι τουλάχιστον για τρία πράγματα:

• Πρώτον, ότι ο άκρατος λαϊκισμός μπορεί να σε οδηγήσει στην εξουσία, αλλά δεν μπορεί να σε κρατήσει εκεί. Τουλάχιστον όχι μέσα από μια δημοκρατική διαδικασία. Στα καθ’ ημάς, πολλοί επικαλούνται την κατάσταση που διαμορφώθηκε το 2012-14 και όσα ακολούθησαν στις κάλπες του 2015 και του 2019. Ο Τραμπ επί τέσσερα χρόνια σχεδόν ηγήθηκε ενός παγκόσμιου κύματος λαϊκισμού, αλλά κάποια στιγμή τα κύματα σβήνουν. Αν είχε ακολουθήσει άλλη συνταγή θα μπορούσε, ενδεχομένως, να παραμείνει ένοικος του Λευκού Οίκου. Από την άλλη, ωστόσο, αν μπορούσε να συνδεθεί ο Τραμπ με άλλη πολιτική συνταγή, μάλλον δεν θα κέρδιζε ποτέ εκλογές, ίσως να μην έφθανε ποτέ στην τελική κούρσα.
•  Το δεύτερο μάθημα από τις ίδιες κάλπες είναι ότι ενίοτε τα πολιτικά «μπαλώματα», οι υποψήφιοι που θεωρούνται προσωρινοί, μπορεί να αποδειχθούν ιδιαιτέρως ανθεκτικοί και να εκπλήξουν. Δεν πρόκειται για αναφορά που συνδέεται μόνον με την εκλογή Μπάιντεν, αλλά έχει αποδέκτες και όσους έχουν ήδη ξεκινήσει τη συζήτηση για τη μεταπήδηση στην προεδρία της νέας αντιπροέδρου Καμάλα Χάρις. Στα βήματα του Γκορ και άλλων αντιπροέδρων του παρελθόντος, ο Μπάιντεν θα μπορούσε να ήταν υποψήφιος για την προεδρία το 2016. Εκανε στην άκρη γιατί οι ηγήτορες του Δημοκρατικού Κόμματος θεωρούσαν ότι η ίδιοι ή η Ιστορία κάτι χρωστούσε στη Χίλαρι Κλίντον. Παρά την πανεθνική πρωτιά σε ψήφους, η δική της τοξικότητα μετέτρεψε τότε τον Τραμπ σε μια αντισυστημική επιλογή. Ο Μπάιντεν διεκδίκησε με καθυστέρηση τεσσάρων ετών την προεδρία, επειδή κανένα από τα ανατέλλοντα αστέρια των Δημοκρατικών δεν ήθελε να ηττηθεί από τον Τραμπ και βάλει τέλος σε μια καριέρα με προοπτικές. Ο Μπάιντεν, εν ολίγοις, επελέγη για να μην «καούν» άλλοι, νεότεροι υποψήφιοι. Οταν ολοκληρώθηκε η κούρσα των προκριματικών, ο Μπάιντεν εθεωρείτο χαμένος από χέρι.
• Το τρίτο μάθημα έχει να κάνει με τον διχασμό και το μίσος. Συσπειρώνει, φέρνει κόσμο στις κάλπες και μπορεί να εξελιχθεί σε σαράκι για μια χώρα, αν δεν γίνουν κινήσεις που θα εκτονώσουν την κατάσταση. Η μαζική συμμετοχή στις εκλογές διαχρονικά συνδέεται με ένα γενικευμένο αίτημα αλλαγής ή με τον φανατισμό. Το 2008 ήταν το αίτημα για αλλαγή που έστειλε τον Μπαράκ Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. Τα δεδομένα του 2020 ήταν διαφορετικά. Ο Μπάιντεν κατέχει πλέον το ρεκόρ ψήφων κάθε εκλεγμένου προέδρου, πλησιάζοντας τα 78 εκατομμύρια. Οπως και ο Τραμπ το ρεκόρ ψήφων κάθε εν ενεργεία προέδρου, ξεπερνώντας τα 72 εκατομμύρια, έστω κι αν δεν αρκούσαν. Και τα δύο ρεκόρ, ωστόσο, οφείλονται στον φανατισμό στον οποίο επένδυσε και εξακολουθεί να επενδύει ο Τραμπ. Στον διχασμό θα στηρίξει και τον όποιο δικαστικό αγώνα σχεδιάζει πριν αναγνωρίσει την εκλογική ήττα. Ισως γιατί το χαρτί του διχασμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον λαϊκισμό. Στα καθ’ ημάς πάλι, μπορεί κανείς να σταθεί σε εκείνο το αμίμητο «ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν».

Σε πρωτοφανή ποσοστά, οι Αμερικανοί έφθασαν διχασμένοι στις κάλπες, αψηφώντας την πανδημία και τη δηλητηριασμένη πολιτική σκηνή – που παρέσυρε σχεδόν ολόκληρη την κοινωνία. Οι περισσότερες ψήφοι στον Τζο Μπάιντεν ήταν στην πραγματικότητα ψήφοι κατά του Τραμπ. Τα πλάνα που περνούν τον Ατλαντικό δείχνουν πολίτες κυριευμένους από το μίσος για τον γείτονα που βλέπουν ως εχθρό. Και το κλίμα μπορεί να γίνει ακόμη χειρότερο, εάν ο ηττημένος της κάλπης καταφέρει να εμφανισθεί ως αδικημένος και να θυματοποιηθεί. Η Αμερική μπορεί να ξεμπέρδεψε με τον Τραμπ, τώρα πρέπει να ξεμπερδέψει και με την κληρονομιά του.