Προσδοκίες και ευκαιρίες

Για πολλές και πολλούς η νίκη του Τζο Μπάιντεν είναι η πιο σημαντική ήττα του εθνικολαϊκισμού, της αποενοχοποίησης στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο του σεξισμού και του ρατσισμού, της δομικής αγένειας και της λογικής ότι ο «χαρακτήρας δεν μετράει», όπως ανέφερε μέσα σε λυγμούς ο Van Jones στο CNN όταν ανακοινώθηκε η ήττα του Ντόναλντ Τραμπ. Και μπορεί ο «Τραμπισμός» να μετράει εκατομμύρια υποστηρικτές αλλά ο Τραμπ δεν επανεξελέγη – ο μόνος μαζί με τον Τζίμι Κάρτερ μεταπολεμικά. Η συζήτηση για την επόμενη μέρα θα κρατήσει αρκετά. Μερικές εκτιμήσεις, όμως, μπορεί να γίνουν.

Οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να ταλανίζονται από την εσωστρέφεια που τις καταδίκασε η τετραετία Τραμπ για αρκετό καιρό. Η πόλωση και ο διχασμός που δεν έχουν επιτρέψει όχι μεγάλες αλλά ούτε μικρές συναινέσεις εδώ και πάνω από μία δεκαετία δύσκολα θα αναταχθούν. Οι διαφορές είναι πολυδιάστατες και βαθιές. Οι προτεραιότητες του νέου Προέδρου είναι αναγκαστικά εσωτερικές. Αυτό θα επηρεάσει και την εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Η ανάγκη αντιμετώπισης της πανδημίας δίνει την ευκαιρία στον Μπάιντεν να ξαναφέρει την Αμερική στη διεθνή ηγεσία. Του δίνει τη δυνατότητα να ακολουθήσει μία συνεκτική στρατηγική στα πεδία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος, της ενεργειακής ασφάλειας, της κυβερνοασφάλειας, της τεχνολογικής καινοτομίας και της μετανάστευσης και έτσι να ξαναφέρει τις ΗΠΑ στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας συνεργασίας και διακυβέρνησης. Αυτό θα σημάνει και την αναζωογόνηση της διατλαντικής στρατηγικής σχέσης.

Σε ό,τι μας αφορά, η εκτίμηση είναι ότι οι ΗΠΑ θα επιστρέψουν στην παραδοσιακή αντίληψη για τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή που συνδέονται με την ασφάλεια του Ισραήλ, της Σαουδικής Αραβίας, τη συνοχή του ΝΑΤΟ, την πρωτοκαθεδρία της Αιγύπτου στον αραβικό κόσμο και την πιο ενεργητική καταπολέμηση της ισλαμικής τρομοκρατίας. Ισως δούμε και μία προσπάθεια αναβίωσης της συμφωνίας με το Ιράν αν και η πολιτική του Ισραήλ δεν βοηθά.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν πρέπει να θεωρηθεί έκπληξη μια (τελευταία;) προσπάθεια προσέγγισης της Τουρκίας. Αν και η εμπιστοσύνη στο καθεστώς Ερντογάν είναι είδος εν ανεπαρκεία στην Ουάσιγκτον, η αντίληψη ότι η Τουρκία δεν πρέπει να χαθεί για τη Δύση είναι ακόμη ζωντανή. Βεβαίως μια τέτοια προσπάθεια θα γίνει με σκληρές προϋποθέσεις (S-400) στο τραπέζι αλλά θα γίνει και με όρους κάποιας κατανόησης για τις τουρκικές «ευαισθησίες» στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε κάθε περίπτωση, οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται σε εξαιρετικό επίπεδο και οι ΗΠΑ θα ακούσουν την Αθήνα.

Η συγκυρία δεν θα είναι απαραίτητα κακή για μια διαδικασία αποκλιμάκωσης και οριοθετημένου διαλόγου μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας, η οποία είναι έτσι κι αλλιώς στρατηγικός στόχος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Το τέλος της αδιαμεσολάβητης πρόσβασης του Προέδρου Ερντογάν στο Οβάλ Γραφείο και η οριακή κατάσταση της τουρκικής λίρας και του τραπεζικού συστήματος της χώρας επιβάλλει στην Αγκυρα λιγότερη ένταση. Κάθε φορά που η τεστοστερόνη πλημμύριζε την τουρκική ρητορική, η λίρα κατρακυλούσε. Η πρωτοβουλία του τούρκου ΥΠΕΞ να τηλεφωνήσει στον Νίκο Δένδια μπορεί αποδειχθεί προσχηματική αλλά ίσως αποκαλύπτει ότι η αυτοπεποίθηση της Αγκυρας δεν είναι τόσο στιβαρή όσο οι υψηλοί τόνοι και οι απειλές των τελευταίων μηνών υπονοούν. Η Αθήνα έχει θέσει τους όρους της, έχει αποδείξει τις αντοχές της. Αν πρόκειται για μία στιγμή ευκαιρίας, η εκλογή Μπάιντεν έχει ήδη αποδώσει.

Ο Κώστας Υφαντής είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο